Wat is hartklepontsteking (endocarditis)?
Hartklepontsteking is een ontsteking van de binnenbekleding van het hart en de hartkleppen, meestal veroorzaakt door een bacteriële infectie die via de bloedbaan het hart bereikt.
De binnenkant van je hart is bekleed met een dun vlies, het endocardium. Wanneer dit vlies ontstoken raakt (en dan vooral ter hoogte van de hartkleppen) spreken artsen van endocarditis, in het Nederlands ook wel hartklepontsteking genoemd. Het is een zeldzame maar ernstige aandoening die zonder snelle herkenning blijvende schade aan de hartkleppen kan veroorzaken.
Hoe ontstaat het?
Hartklepontsteking begint vrijwel altijd doordat ziekteverwekkers in de bloedbaan terechtkomen en zich vervolgens hechten aan het hartweefsel. Bacteriën zijn veruit de meest voorkomende boosdoeners; in zeldzame gevallen gaat het om schimmels. Niet iedereen die bacteriën in het bloed heeft, krijgt endocarditis. De kans is veel groter wanneer de hartkleppen al beschadigd of afwijkend zijn, bijvoorbeeld door een aangeboren hartafwijking, een eerder doorgemaakte hartklepontsteking of de aanwezigheid van een kunstklep. Ook langdurig intraveneus drugsgebruik en het hebben van een centraal veneuze lijn verhogen het risico aanzienlijk.
Uit grootschalig onderzoek blijkt dat stafylokokken, met name Staphylococcus aureus, in ongeveer 36% van de gevallen de veroorzaker zijn. Streptokokken volgen met zo’n 26% en enterokokken zijn verantwoordelijk voor circa 10% van de infecties. De epidemiologie is de laatste decennia verschoven: door een vergrijzende bevolking en meer medische ingrepen aan het hart komt zorggebonden endocarditis steeds vaker voor.
Wat merk je eraan?
De klachten kunnen sluipend beginnen of juist plotseling opduiken. Veelvoorkomende verschijnselen zijn:
- Koorts, koude rillingen en nachtelijk zweten
- Aanhoudende vermoeidheid en een algemeen ziektegevoel
- Onverklaard gewichtsverlies en verminderde eetlust
- Spier- en gewrichtspijn
Omdat de ontstoken kleppen kleine klontjes (zogenaamde vegetaties) vormen (ophopingen van bloedplaatjes, fibrine en micro-organismen) kunnen stukjes losraken en met de bloedstroom meereizen. Dat kan leiden tot complicaties elders in het lichaam, zoals in de hersenen, longen, nieren of milt.
Bijzonderheden
Naast de infectieuze vorm bestaat er ook niet-infectieuze endocarditis, soms aangeduid als niet-bacteriële trombotische endocarditis (NBTE). Hierbij ontstaan steriele vegetaties op de kleppen, zonder dat er een infectie in het spel is. Dit wordt onder meer gezien bij auto-immuunziekten zoals systemische lupus erythematosus (SLE) en het antifosfolipidensyndroom. Hoewel het mechanisme anders is, kan ook deze vorm tot klepbeschadiging en embolieën leiden.
Hartklepontsteking kan op elke leeftijd voorkomen, maar treft vaker mensen met al bestaande hartafwijkingen of een verzwakt afweersysteem. De aandoening blijft ondanks alle medische vooruitgang een hoge sterfte kennen, wat onderstreept hoe belangrijk vroege herkenning is.
Bronnen:
- Tzoumas, A., Sagris, M., Xenos, D., Ntoumaziou, A., Kyriakoulis, I., Kakargias, F., Liaqat, W., Nagraj, S., Patel, R., Korosoglou, G., Tousoulis, D., Tsioufis, K., Kokkinidis, D. G., & Palaiodimos, L. (2025). Epidemiological Profile and Mortality of Infective Endocarditis Over the Past Decade: A Systematic Review and Meta-Analysis of 133 Studies. The American journal of cardiology, 244, 67-88.
- Hurrell, H., Roberts-Thomson, R., & Prendergast, B. (2020). Non-infective endocarditis. Heart.
- Tayem, M. G., Shahin, L., Shook, J. C., & Kesselman, M. M. (2022). A Review of Cardiac Manifestations in Patients With Systemic Lupus Erythematosus and Antiphospholipid Syndrome With Focus on Endocarditis. Cureus.
- Baddour, L. M., Wilson, W. R., Bayer, A. S., Fowler, V. J., Tleyjeh, I. M., Rybak, M. J., Barsic, B., Lockhart, P. B., Gewitz, M. H., Levison, M. E., Bolger, A. F., Steckelberg, J. M., Baltimore, R. S., Fink, A. M., O'Gara, P., Taubert, K. A., & American, H. A. C. O. R. F. E. A. K. D. O. T. C. O. C. D. I. T. Y. C. O. C. C. C. O. C. S. A. A. A. S. C. (2015). Infective Endocarditis in Adults: Diagnosis, Antimicrobial Therapy, and Management of Complications: A Scientific Statement for Healthcare Professionals From the American Heart Association. Circulation, 132(15), 1435-86.
- Liesenborghs, L., Meyers, S., Lox, M., Criel, M., Claes, J., Peetermans, M., Trenson, S., Velde, G. V., Berghe, P. V., Baatsen, P., Missiakas, D., Schneewind, O., Peetermans, W., Hoylaerts, M., Vanassche, T., & Verhamme, P. (2019). Staphylococcus aureus endocarditis: distinct mechanisms of bacterial adhesion to damaged and inflamed heart valves. European Heart Journal.
- Endocarditis - Symptoms & causes - Mayo Clinic - mayoclinic.org
- Endocarditis - Harvard Health - health.harvard.edu
- Endocarditis - NHS - nhs.uk
- Endocarditis: MedlinePlus Medical Encyclopedia - medlineplus.gov
Gerelateerde termen
Laatst geüpdatet: 14 februari 2026
Dit medisch woordenboek en deze begrippenlijst voeding & gezondheid zijn met zorg samengesteld als naslagwerk en kennisbank. De informatie in dit lexicon is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch, diëtetisch of voedingskundig advies. Mocht er onverhoopt een fout of onvolledigheid in deze verklarende woordenlijst staan, dan vernemen wij dat graag via info@ahealthylife.nl.
