Wat zijn hartritmestoornissen (aritmie)?

Je hart klopt normaal gesproken tussen de 60 en 100 keer per minuut in rust, in een vast en regelmatig patroon. Dat ritme wordt aangestuurd door een ingenieus elektrisch systeem in het hart zelf. Bij een hartritmestoornis, in medisch jargon ook wel aritmie of cardiale aritmie genoemd, raakt dat systeem ontregeld. Het hart kan dan te snel slaan, te langzaam, of op een onvoorspelbare, chaotische manier kloppen.

Hoe het elektrische systeem werkt en hoe het misgaat

Elke hartslag begint met een elektrisch signaal in de sinusknoop (ook wel SA-knoop), een klein stukje weefsel in de rechterboezem dat fungeert als de natuurlijke pacemaker van het hart. Vanuit daar verspreidt het signaal zich via vaste geleidingsbanen door het hele hart, waardoor de boezems en kamers zich in de juiste volgorde samentrekken. Bij een aritmie kan er op verschillende manieren iets misgaan: er ontstaan extra signalen op plekken waar dat niet hoort, signalen worden geblokkeerd of vertraagd, of ze nemen een afwijkende route door het hart.

Oorzaken en risicofactoren

Hartritmestoornissen komen vaak voor bij mensen met bestaande hartproblemen, zoals schade na een hartinfarct (door littekenweefsel dat de geleiding verstoort) of een verminderde pompfunctie van het hart. Maar er zijn ook tal van andere factoren die het risico verhogen. Denk aan auto-immuunziekten zoals sarcoïdose, lupus of de ziekte van Graves, die het hartweefsel kunnen aantasten. Bepaalde medicijnen en middelen (waaronder opioïden) kunnen de elektrische activiteit van het hart beïnvloeden, bijvoorbeeld door het QT-interval te verlengen. Erfelijke aandoeningen waarbij ionkanalen in de hartcellen anders werken dan normaal (zogenaamde channelopathieën) treffen vooral kinderen en jongvolwassenen. Ook na een doorgemaakte COVID-19-infectie worden hartritmestoornissen vaker gezien, soms als onderdeel van langdurige klachten na de acute fase.

Op celniveau speelt de energiehuishouding van het hart een rol. De mitochondriën (de energiecentrales in je cellen) moeten continu voldoende energie (ATP) leveren om het elektrische systeem draaiende te houden. Wanneer die mitochondriën niet goed functioneren, kan dat bijdragen aan het ontstaan of verergeren van ritmestoornissen.

Wat je eraan merkt

Sommige aritmieën veroorzaken helemaal geen klachten en worden pas bij toeval ontdekt. Andere geven duidelijke signalen: hartkloppingen, een fladderend gevoel in de borst, duizeligheid, licht in het hoofd worden, of het gevoel bijna flauw te vallen. Dat komt doordat het hart bij een verstoord ritme minder effectief bloed rondpompt.

Soorten aritmieën

De belangrijkste indeling is gebaseerd op de hartfrequentie:

• Tachycardie: het hart slaat te snel (meer dan 100 slagen per minuut in rust)
• Bradycardie: het hart slaat te langzaam (minder dan 60 slagen per minuut)
• Onregelmatig ritme: het hart slaat in een grillig patroon, zonder vast tempo

Aritmieën variëren enorm in ernst. Sommige zijn volkomen onschuldig, andere kunnen wijzen op een onderliggend hartprobleem en in zeldzame gevallen vormen ze een direct gevaar. Wereldwijd zijn hartritmestoornissen verantwoordelijk voor naar schatting 10 tot 15 procent van alle sterfgevallen, wat laat zien hoe breed het spectrum is, van onschuldige overslag tot levensbedreigende ritmestoornis.