Wat is een hernia?

Wanneer een deel van een orgaan of weefsel zich door een opening of verzwakte plek in de omringende lichaamswand perst, spreken artsen van een hernia. In het dagelijks taalgebruik wordt dit ook wel een breuk genoemd, al breekt er in werkelijkheid niets: het gaat om uitpuiling door een zwakke plek. Het woord hernia wordt in Nederland ook veel gebruikt voor een rughernia (hernia nuclei pulposi), maar dat is eigenlijk een heel ander verschijnsel. Bij een rughernia puilt de zachte kern van een tussenwervelschijf uit en drukt op een zenuw, terwijl een ‘klassieke’ hernia betrekking heeft op de buikwand of het middenrif.

Hoe een hernia ontstaat

Je buikwand bestaat uit spierlagen en stevig bindweefsel (fascie) die samen de buikorganen op hun plek houden. Soms is er ergens in die wand een natuurlijke opening, bijvoorbeeld in de lies, rond de navel of bij de doorgang van de slokdarm door het middenrif. Op die plekken is de wand van nature wat kwetsbaarder. Door verhoogde druk in de buikholte, bijvoorbeeld bij zwaar tillen, langdurig hoesten, overgewicht of obstipatie, kan weefsel door zo’n zwakke plek naar buiten worden geduwd. Ook veroudering speelt een rol: bindweefsel wordt met de jaren minder stevig. Daarnaast kan een eerder operatielitteken in de buikwand verzwakken, waardoor buikinhoud ter plaatse uitpuilt.

Soorten hernia’s

Hernia’s worden ingedeeld naar de plek waar ze optreden:

• Liesbreuk (hernia inguinalis): de meest voorkomende vorm, vooral bij mannen. Darmweefsel of vetweefsel puilt uit in het lieskanaal, soms tot in de balzak.
• Navelbreuk (hernia umbilicalis): een uitstulping bij de navel, vaak al aanwezig bij de geboorte wanneer de spierring rond de navel niet volledig sluit.
• Dijbreuk (hernia femoralis): een zwelling hoog in de binnenkant van het bovenbeen, net onder de liesplooi. Komt vaker voor bij vrouwen.
• Littekenbreuk (hernia cicatricialis): ontstaat op de plek van een eerder chirurgisch litteken in de buikwand.
• Middenrifbreuk (hiatus hernia): het bovenste deel van de maag schuift omhoog door de opening in het middenrif waar de slokdarm doorheen loopt. Dit type speelt zich af in de borstholte en is van buiten niet zichtbaar.

Wat je eraan merkt

Een hernia in de buikwand valt meestal op als een zachte zwelling of bult die je kunt voelen, vaak in de lies, bij de navel of ter hoogte van een litteken. De bult wordt groter bij hoesten, persen of staan en verdwijnt soms weer als je gaat liggen of er zachtjes op duwt. Veel hernia’s geven weinig tot geen klachten. Soms is er een trekkend of drukkend gevoel, vooral bij inspanning.

Bij een middenrifbreuk zijn de verschijnselen anders: omdat de maag deels in de borstholte terechtkomt, kan maagzuur makkelijker terugstromen naar de slokdarm. Brandend maagzuur (zuurbranden) en een vol gevoel na het eten zijn daarbij veelvoorkomend. Kleine middenrifbreuken geven vaak helemaal geen klachten en worden bij toeval ontdekt.

Een hernia wordt gevaarlijk wanneer het uitpuilende weefsel bekneld raakt (inklemming of incarceratie). De bloedtoevoer kan dan worden afgesneden, wat hevige pijn veroorzaakt en een spoedsituatie oplevert.

Hoe vaak komt het voor?

Hernia’s behoren wereldwijd tot de meest voorkomende chirurgische aandoeningen. Liesbreuken maken het leeuwendeel uit. Uit grote registraties blijkt dat bij liesbreukoperaties in zo’n 8 tot 10 procent van de gevallen complicaties rondom de ingreep optreden, al zijn die meestal mild van aard. Middenrifbreuken komen eveneens veel voor; het zeldzaamste subtype (type IV, waarbij naast de maag ook andere buikorganen door het middenrif schuiven) maakt slechts ongeveer 0,1 procent van alle middenrifbreuken uit.