Wat is histamine?

Histamine is een lichaamseigen stof die vrijkomt bij allergische reacties en ontstekingen en die onder meer roodheid, jeuk en zwelling veroorzaakt. Histamine speelt ook een rol bij de spijsvertering en werkt als signaalstof in de hersenen.

In je lichaam wordt voortdurend een kleine hoeveelheid histamine aangemaakt en opgeslagen, vooral in zogenaamde mestcellen, gespecialiseerde afweercellen die zich bevinden in bindweefsel, huid, luchtwegen en het maag-darmkanaal. Daarnaast maken ook basofielen (een type witte bloedcel) histamine aan. De stof zit als het ware klaar in kleine pakketjes, wachtend op een signaal om vrijgelaten te worden.

Wat doet histamine in je lichaam?

Histamine vervult meerdere functies tegelijk. Het is een van de belangrijkste boodschapperstoffen van je afweersysteem, maar het doet meer dan alleen dat:

  • Afweerreactie en ontsteking: Zodra je lichaam een indringer herkent (zoals pollen, huisstofmijt of een insectengif), geven mestcellen hun histamine vrij. De stof maakt de wanden van kleine bloedvaten doorlaatbaarder, zodat witte bloedcellen en afweerstoffen makkelijker naar de plek van de “aanval” kunnen stromen. Dat is nuttig bij een echte infectie, maar bij een allergie reageert je lichaam op iets onschuldigs en dan merk je de gevolgen als hinderlijke klachten.
  • Spijsvertering: In de maagwand stimuleert histamine de aanmaak van maagzuur, wat nodig is om voedsel goed te verteren.
  • Zenuwstelsel: In de hersenen en het ruggenmerg werkt histamine als neurotransmitter: een stof die signalen doorgeeft tussen zenuwcellen. Het speelt onder meer een rol bij waakzaamheid en het slaap-waakritme.

Hoe merk je het als er histamine vrijkomt?

Bij een allergische reactie herken je de effecten van histamine aan een heel kenmerkend rijtje verschijnselen: roodheid (doordat bloedvaten verwijden), zwelling (doordat vocht uit de bloedvaten lekt naar het omliggende weefsel), jeuk (doordat zenuwuiteinden in de huid worden geprikkeld) en soms samentrekking van glad spierweefsel, bijvoorbeeld in de luchtwegen. Bij hooikoorts uit zich dat als een lopende neus en niesbuien, bij netelroos als bultjes op de huid en bij astma kan het bijdragen aan vernauwing van de luchtwegen.

Histamine speelt ook een rol bij anafylaxie, een ernstige en snelle allergische reactie waarbij grote hoeveelheden histamine tegelijk vrijkomen. Daarbij kunnen bloeddrukdaling, benauwdheid en shock optreden.

Histamine in voeding

Naast de histamine die je lichaam zelf maakt, komt de stof ook voor in bepaalde voedingsmiddelen. Vooral in producten die een rijpings- of fermentatieproces hebben doorgemaakt (denk aan oude kaas, wijn, zuurkool en bepaalde vissoorten) kunnen hogere concentraties histamine zitten. Bij vis die niet goed gekoeld is bewaard, kan het histaminegehalte flink oplopen. Dit staat bekend als histaminevergiftiging (ook wel scombroid-syndroom genoemd), waarbij klachten ontstaan die lijken op een allergische reactie. Tonijn en zwaardvis zijn vissoorten die hier relatief vaak bij betrokken zijn.

Vier receptoren, vier routes

Histamine oefent zijn effecten uit via vier verschillende receptoren, aangeduid als H1 tot en met H4. De H1-receptor is vooral betrokken bij allergische reacties en jeuk. De H2-receptor regelt mede de maagzuurproductie. De H3-receptor zit voornamelijk in het zenuwstelsel en beïnvloedt onder andere de bloed-hersenbarrière. De H4-receptor is met name aanwezig op cellen van het afweersysteem en speelt een rol bij ontstekingsprocessen. Door deze verscheidenheid aan receptoren kan één en dezelfde stof zulke uiteenlopende effecten hebben in verschillende delen van je lichaam.

Bronnen:

Categorie: Hormonen
Tags: afweersysteem allergie histamine mestcellen neurotransmitter

Laatst geüpdatet: 14 februari 2026

Dit medisch woordenboek en deze begrippenlijst voeding & gezondheid zijn met zorg samengesteld als naslagwerk en kennisbank. De informatie in dit lexicon is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch, diëtetisch of voedingskundig advies. Mocht er onverhoopt een fout of onvolledigheid in deze verklarende woordenlijst staan, dan vernemen wij dat graag via info@ahealthylife.nl.