Wat is homocysteïne?

In je lichaam worden eiwitten voortdurend opgebouwd en afgebroken. Bij dat proces ontstaan allerlei tussenproducten en homocysteïne is er daar één van. Het is een zwavelhoudend aminozuur dat niet rechtstreeks uit voeding komt, maar gevormd wordt wanneer je lichaam het aminozuur methionine verwerkt, een stof die je binnenkrijgt via eiwitrijke voeding zoals vlees, vis, zuivel en peulvruchten.

Normaal gesproken is homocysteïne slechts kort aanwezig in je bloed. Het wordt namelijk snel weer omgezet in andere stoffen via twee routes. De ene route zet homocysteïne terug om naar methionine, met behulp van foliumzuur (vitamine B9) en vitamine B12. De andere route breekt het af tot cysteïne, waarbij vitamine B6 een sleutelrol speelt. Beide routes zijn dus sterk afhankelijk van B-vitamines. Wanneer er een tekort is aan foliumzuur, vitamine B12 of vitamine B6, kan homocysteïne zich ophopen in het bloed.

Hyperhomocysteïnemie

Een verhoogd homocysteïnegehalte in het bloed wordt hyperhomocysteïnemie genoemd. Dit wordt beschouwd als een onafhankelijke risicofactor voor hart- en vaatziekten, waaronder slagaderverkalking (atherosclerose), beroertes en hartinfarcten. Daarnaast is er een verband gevonden met uiteenlopende aandoeningen zoals dementie (waaronder de ziekte van Alzheimer), de ziekte van Parkinson, osteoporose en depressie.

Of homocysteïne zelf directe schade veroorzaakt of vooral een signaal is dat er iets anders misgaat in de stofwisseling, is wetenschappelijk nog niet helemaal uitgekristalliseerd. Wel is duidelijk dat verhoogde waarden samengaan met beschadiging van de binnenwand van bloedvaten, het zogenaamde endotheel. Die beschadiging kan het begin zijn van vaatvernauwing en andere cardiovasculaire problemen.

Waardoor loopt het op?

Naast een tekort aan B-vitamines zijn er meer factoren die het homocysteïnegehalte kunnen verhogen. Een belangrijke genetische factor is een veelvoorkomende variant in het MTHFR-gen (met name de C677T-variant). Het enzym dat dit gen aanstuurt, speelt een centrale rol in de foliumzuurcyclus en daarmee in de afbraak van homocysteïne. Mensen met bepaalde varianten van dit gen hebben van nature een minder efficiënte omzetting, waardoor hun homocysteïnespiegel sneller oploopt.

Verder kunnen nierproblemen een rol spelen, omdat de nieren betrokken zijn bij de uitscheiding van homocysteïne. Ook hogere leeftijd, roken en bepaalde medicijnen worden in verband gebracht met verhoogde waarden.

Hoe merk je het?

Een verhoogd homocysteïnegehalte geeft op zichzelf geen klachten die je direct voelt. Het is een stille risicofactor die alleen via bloedonderzoek aan het licht komt. Juist daarom wordt het soms gemeten bij mensen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten of bij onverklaarde vaatproblemen op jonge leeftijd.