Wat is hoog cholesterol?

In je bloed zit van nature cholesterol, een vetachtige stof die je lichaam zelf aanmaakt, voornamelijk in de lever. Je lichaam heeft cholesterol nodig: het vormt een bouwsteen van celwanden, speelt een rol bij de aanmaak van hormonen en vitamine D en is nodig voor de productie van galzuren die helpen bij de vetvertering. Cholesterol is dus op zichzelf geen schadelijke stof. Het probleem ontstaat pas wanneer er te veel van in je bloed circuleert. Die situatie wordt hoog cholesterol genoemd, in medisch jargon hypercholesterolemie.

Soorten cholesterol

Cholesterol wordt door je bloed vervoerd in kleine pakketjes die lipoproteïnen heten. De twee belangrijkste vormen zijn LDL-cholesterol en HDL-cholesterol. LDL (low-density lipoproteïne) staat bekend als het ‘slechte’ cholesterol, omdat een overmaat ervan zich kan ophopen in de wanden van je bloedvaten. HDL (high-density lipoproteïne) wordt het ‘goede’ cholesterol genoemd, omdat het juist cholesterol uit je bloedvaten terugvoert naar de lever, waar het wordt afgebroken. Bij hoog cholesterol gaat het vooral om een te hoog LDL-gehalte.

Hoe het ontstaat

Je cholesterolgehalte wordt bepaald door een samenspel van wat je eet, hoe je leeft en wat je van je ouders hebt meegekregen. Een voedingspatroon met veel verzadigd vet kan het LDL-cholesterol verhogen. Ook weinig bewegen, overgewicht, roken en overmatig alcoholgebruik spelen een rol. Daarnaast stijgt het cholesterol bij veel mensen naarmate ze ouder worden.

Bij sommige mensen is hoog cholesterol grotendeels erfelijk bepaald. De bekendste erfelijke vorm is familiaire hypercholesterolemie (FH). Hierbij zorgen mutaties in genen (meestal het LDLR-, APOB- of PCSK9-gen) ervoor dat de lever LDL-cholesterol minder goed uit het bloed kan opruimen. Mensen met FH hebben al vanaf jonge leeftijd sterk verhoogde cholesterolwaarden en lopen daardoor een groter risico op vroegtijdige hart- en vaatziekten. Recente schattingen laten zien dat FH vaker voorkomt dan lang werd gedacht en mensen van uiteenlopende achtergronden treft.

Wat je ervan merkt

Het verraderlijke aan hoog cholesterol is dat je er niets van voelt. Er zijn geen klachten of uiterlijke tekenen, het wordt alleen vastgesteld via een bloedonderzoek. Ondertussen kan een langdurig verhoogd cholesterol wel stilletjes schade aanrichten: overtollig LDL-cholesterol hoopt zich op in de bloedvatwanden en vormt daar zogenaamde plaques. Dit proces heet atherosclerose, oftewel aderverkalking. De bloedvaten worden daardoor geleidelijk nauwer en stijver, waardoor de bloeddoorstroming afneemt. Een plaque kan ook scheuren, wat kan leiden tot een bloedstolsel dat een hartinfarct of beroerte veroorzaakt.

Bij wie komt het vaker voor?

Hoog cholesterol komt vaker voor bij mensen boven de vijftig, bij mannen en bij vrouwen na de overgang. Ook mensen met een Zuid-Aziatische of sub-Saharaans Afrikaanse achtergrond hebben een verhoogd risico. Daarnaast speelt familiegeschiedenis een belangrijke rol: als hoog cholesterol in je familie voorkomt, is de kans groter dat jij het ook krijgt.