Wat is een hormoonstaafje?

Een hormoonstaafje, in het Engels bekend als contraceptive implant, is een dun, flexibel kunststof staafje van ongeveer vier centimeter lang dat als voorbehoedmiddel dient. Het wordt vlak onder de huid van de binnenkant van de bovenarm geplaatst door een arts of verloskundige, via een kleine ingreep met een speciaal inbrenginstrument. Eenmaal ingebracht is het staafje van buitenaf niet zichtbaar, maar wel voelbaar als je erover strijkt.

Het staafje bevat het hormoon etonogestrel, een synthetische vorm van progesteron. Dit hormoon wordt langzaam en gelijkmatig afgegeven aan het lichaam. Het werkt op drie manieren tegelijk: het onderdrukt de eisprong, zodat er geen eicel vrijkomt; het maakt het slijm in de baarmoederhals dikker, waardoor zaadcellen moeilijker kunnen passeren; en het maakt het baarmoederslijmvlies dunner, wat de innesteling van een eventueel bevruchte eicel bemoeilijkt. Door deze drievoudige werking behoort het hormoonstaafje tot de meest betrouwbare vormen van anticonceptie.

Het staafje biedt bescherming gedurende drie jaar. Sommige onderzoeken suggereren dat de werkzaamheid mogelijk langer aanhoudt, tot vijf jaar, maar officieel is het goedgekeurd voor een periode van drie jaar. Na die tijd wordt het verwijderd en desgewenst direct vervangen door een nieuw exemplaar. De vruchtbaarheid herstelt zich doorgaans snel na verwijdering.

Bijwerkingen en kenmerken

De meest voorkomende bijwerking is een verandering in het bloedingspatroon. Sommige vrouwen krijgen onregelmatige bloedingen, anderen juist minder of helemaal geen menstruatie meer. Dit is niet schadelijk, maar kan als vervelend worden ervaren. Andere veelgenoemde bijwerkingen zijn gewichtstoename, hoofdpijn en verminderd libido. Veranderingen in het bloedingspatroon zijn ook de belangrijkste reden waarom vrouwen het staafje voortijdig laten verwijderen.

Het hormoonstaafje valt onder de zogenaamde LARC-methoden (long-acting reversible contraception), oftewel langwerkende omkeerbare anticonceptie. In deze categorie vallen ook spiraaltjes. Het grote voordeel van deze methoden is dat je er na plaatsing niet meer aan hoeft te denken, geen dagelijkse pil, geen wekelijkse pleister. Wereldwijd is het gebruik van het hormoonstaafje de afgelopen jaren sterk toegenomen, met name in Sub-Sahara Afrika, waar het een belangrijke rol speelt in het verbreden van het aanbod aan anticonceptiemiddelen.

Het hormoonstaafje beschermt niet tegen seksueel overdraagbare aandoeningen. Het bevat uitsluitend een progestageen en geen oestrogeen, waardoor het ook geschikt kan zijn voor vrouwen die geen oestrogeenbevattende middelen mogen gebruiken.