Wat zijn HPV-prikken?

Wanneer we het over HPV-prikken hebben, bedoelen we vaccinaties tegen het humaan papillomavirus, afgekort HPV. Dit virus is wereldwijd een van de meest voorkomende seksueel overdraagbare infecties. De meeste mensen komen er op enig moment in hun leven mee in aanraking, vaak zonder het te merken. Bij een deel van de geïnfecteerden ruimt het lichaam het virus vanzelf op, maar bij anderen kan een langdurige infectie uiteindelijk leiden tot celveranderingen die zich kunnen ontwikkelen tot kanker.

Waartegen beschermen HPV-prikken?

Er bestaan verschillende typen HPV (meer dan honderd zelfs) maar een handvol daarvan is verantwoordelijk voor het overgrote deel van de HPV-gerelateerde ziekten. De typen 16 en 18 veroorzaken samen zo’n 70% van alle gevallen van baarmoederhalskanker. Daarnaast spelen ze een rol bij het ontstaan van anuskanker, vaginakanker, vulvakanker, peniskanker en bepaalde vormen van keel- en mondkanker. De HPV-typen 6 en 11 zijn vooral bekend als veroorzakers van genitale wratten (condylomata).

De vaccins die momenteel beschikbaar zijn, richten zich op verschillende combinaties van deze virustypen. Er bestaan bivalente vaccins (gericht op twee typen), quadrivalente vaccins (vier typen) en een nonavalent vaccin dat bescherming biedt tegen negen HPV-typen, waaronder ook de typen 31, 33, 45, 52 en 58. Hoe meer typen het vaccin bestrijkt, hoe breder de bescherming.

Hoe goed werken ze?

Onderzoek laat zien dat HPV-vaccinatie het risico op baarmoederhalskanker fors verlaagt. Een grote Zweedse studie toonde aan dat meisjes en vrouwen die op jonge leeftijd gevaccineerd werden, een aanzienlijk lager risico hadden op invasieve baarmoederhalskanker. In Engeland bleek uit bevolkingsonderzoek dat het vaccinatieprogramma leidde tot een duidelijke daling van zowel baarmoederhalskanker als ernstige voorstadia daarvan. De bescherming is het grootst wanneer de vaccinatie plaatsvindt vóór het eerste contact met het virus, dus vóór seksueel actief worden.

Naar schatting kunnen HPV-vaccins zo’n 70% van de baarmoederhalskankergevallen voorkomen, ongeveer 80% van anuskanker, 60% van vaginakanker en meer dan 90% van HPV-gerelateerde keelkankers. De quadrivalente en nonavalente vaccins bieden daarnaast nagenoeg volledige bescherming tegen genitale wratten.

Voor wie en wanneer?

In Nederland ontvangen kinderen in het jaar dat ze 10 worden een uitnodiging voor HPV-vaccinatie via het Rijksvaccinatieprogramma. De Wereldgezondheidsorganisatie adviseert vaccinatie bij meisjes van 9 tot 14 jaar met één of twee doses. Voor oudere leeftijdsgroepen worden doorgaans twee doses met een tussenperiode van zes maanden aanbevolen. Recent onderzoek, waaronder een gerandomiseerde studie bij jonge Keniaanse vrouwen, laat zien dat zelfs een enkele dosis langdurige bescherming kan bieden tegen HPV-infectie, een hoopgevend gegeven voor vaccinatieprogramma’s in landen waar de toegang tot meerdere doses lastig is.

Wereldwijd hebben inmiddels meer dan de helft van alle WHO-lidstaten HPV-vaccinatie ingevoerd. De vaccinatiegraad verschilt sterk per land en regio en er bestaan aanzienlijke verschillen in vaccinatiebereidheid tussen bevolkingsgroepen. De WHO heeft als doel gesteld dat in 2030 minstens 90% van de meisjes wereldwijd gevaccineerd is tegen HPV.