Wat is een indicatie?

In de gezondheidszorg kom je de term indicatie voortdurend tegen. Het woord betekent simpelweg: de reden waarom een arts kiest voor een bepaalde aanpak. Dat kan gaan om het voorschrijven van een geneesmiddel, maar ook om het aanvragen van aanvullend onderzoek of het doorverwijzen naar een specialist. Er is sprake van een indicatie wanneer de klachten, het ziektebeeld of de situatie van een patiënt erom vragen dat er een specifieke stap wordt gezet.

Hoe werkt het in de praktijk?

Elk geneesmiddel dat op de markt komt, is officieel goedgekeurd voor één of meer indicaties. Dat wil zeggen dat er voor die specifieke aandoeningen of klachten is aangetoond dat het middel werkzaam en veilig genoeg is. Een pijnstiller kan bijvoorbeeld als indicatie ‘hoofdpijn’ of ‘gewrichtspijn’ hebben, terwijl een bloeddrukverlager de indicatie ‘hoge bloeddruk’ draagt. De indicatie staat altijd vermeld in de bijsluiter en het officiële productdossier van een medicijn.

Wanneer een arts een middel voorschrijft voor iets anders dan de goedgekeurde indicatie, noemen we dat off-label gebruik. Dat komt in de praktijk regelmatig voor, maar de verantwoordelijkheid voor mogelijke gevolgen verschuift dan sterker naar de voorschrijvende arts. In zulke gevallen zal een arts dit doorgaans goed met de patiënt bespreken.

Indicatie versus contra-indicatie

Het tegenovergestelde van een indicatie is een contra-indicatie: een reden om een bepaald middel of een bepaalde ingreep juist níét toe te passen. Er bestaan twee vormen. Bij een absolute contra-indicatie is het gebruik van het middel ronduit gevaarlijk, denk aan een medicijn dat ernstige schade kan veroorzaken tijdens een zwangerschap. Bij een relatieve contra-indicatie is voorzichtigheid geboden, maar kan het middel toch worden ingezet als de voordelen opwegen tegen de risico’s.

Het stellen van een indicatie is dus altijd een afweging. Een arts kijkt naar de klachten, de voorgeschiedenis, eventuele andere medicijnen die iemand gebruikt en de algehele gezondheid. Pas als dat totaalplaatje erop wijst dat een bepaalde stap zinvol is, spreken we van een indicatie. Het is daarmee een van de meest fundamentele begrippen in de dagelijkse medische praktijk.