Wat is insuline?

In je alvleesklier zitten kleine groepjes cellen die de eilandjes van Langerhans worden genoemd. Daarbinnen bevinden zich de zogenaamde bètacellen en die zijn verantwoordelijk voor de aanmaak van insuline. Het is een klein eiwithormoon (een peptidehormoon, om precies te zijn) dat een sleutelrol speelt in hoe je lichaam omgaat met energie uit voeding.

Wanneer je eet, stijgt de hoeveelheid glucose (suiker) in je bloed. Dat is het signaal voor de bètacellen om insuline af te geven aan de bloedbaan. Het hormoon stimuleert vooral de glucoseopname in spieren en vetweefsel en bevordert de opslag van glucose in de lever. Niet alle cellen zijn voor hun glucoseopname afhankelijk van insuline: hersencellen nemen ook zonder dit hormoon glucose op. In de lever en spieren wordt de opgenomen glucose omgezet in glycogeen, een opslagvorm van suiker die je lichaam later weer kan aanspreken. In vetweefsel wordt glucose omgezet in vetzuren en triglyceriden. Insuline remt tegelijkertijd de aanmaak van nieuwe glucose door de lever, waardoor de bloedsuikerspiegel daalt.

Insuline is daarmee het belangrijkste anabole hormoon van het lichaam: het stimuleert de opbouw en opslag van energierijke stoffen. Het werkt in nauwe samenwerking met glucagon, een hormoon dat juist het tegenovergestelde doet. Glucagon wordt door de alfacellen in dezelfde eilandjes van Langerhans geproduceerd en zorgt ervoor dat opgeslagen glucose weer wordt vrijgegeven wanneer je bloedsuiker te laag dreigt te worden. Samen houden deze twee hormonen de bloedsuikerspiegel in evenwicht. Nuchter ligt die doorgaans rond de 4 tot 6 mmol/l, na een maaltijd kan de waarde hoger zijn.

Naast de suikerstofwisseling heeft insuline ook invloed op het eiwit- en vetmetabolisme. Het bevordert de opname van aminozuren in cellen en stimuleert de aanmaak van eiwitten. Wanneer er te weinig insuline in het bloed aanwezig is, slaat het lichaam juist de andere kant op: het breekt vetreserves en eiwitten af om aan energie te komen.

Wat gebeurt er als het misgaat?

Bij insulineresistentie reageren de lichaamscellen minder goed op insuline. De glucose komt daardoor moeilijker de cellen in. De alvleesklier probeert dit te compenseren door steeds meer insuline aan te maken, waardoor de insulinespiegel stijgt. Als die compensatie onvoldoende is, stijgt ook de bloedsuiker. Dit kan uiteindelijk leiden tot prediabetes en diabetes type 2. Bij diabetes type 1 is het probleem anders: daar worden de bètacellen door het eigen afweersysteem aangevallen en vernietigd, waardoor het lichaam nauwelijks of geen insuline meer kan produceren.

Er bestaan ook zeldzame tumoren van de alvleesklier, insulinomen, die ongecontroleerd insuline blijven produceren, ongeacht de bloedsuikerspiegel. Dit kan leiden tot gevaarlijk lage bloedsuikerwaarden (hypoglykemie), met klachten als trillen, hongergevoel, verwardheid en in ernstige gevallen bewusteloosheid. De meeste insulinomen zijn goedaardig en komen slechts zelden voor.