Wat is insulineresistentie?

Normaal gesproken maakt je alvleesklier het hormoon insuline aan zodra je iets eet en je bloedsuikerspiegel stijgt. Insuline werkt als een soort sleutel: het zorgt ervoor dat glucose (de belangrijkste brandstof voor je cellen) vanuit je bloed de cellen in kan. Bij insulineresistentie reageren de cellen in je spieren, lever en vetweefsel steeds slechter op dat signaal. De deur gaat niet meer goed open, waardoor glucose in je bloed blijft circuleren in plaats van als energie te worden gebruikt.

Je lichaam probeert dit te compenseren. De alvleesklier gaat harder werken en maakt steeds meer insuline aan om de cellen alsnog te bereiken. Dat leidt tot abnormaal hoge bloedspiegels van zowel glucose als insuline. Zolang de alvleesklier dit volhoudt, blijft de bloedsuiker nog enigszins onder controle. Maar op den duur kan de alvleesklier het tempo niet meer bijhouden. Dan stijgt de bloedsuiker verder en kan er prediabetes of uiteindelijk type 2 diabetes ontstaan.

Hoe ontstaat het?

Insulineresistentie ontwikkelt zich meestal geleidelijk en heeft zelden één enkele oorzaak. Overgewicht (vooral vetophoping rond de buik) speelt een belangrijke rol, omdat vetweefsel stoffen afgeeft die de insulinegevoeligheid van cellen verminderen. Maar ook andere factoren dragen bij: te weinig lichaamsbeweging, chronische stress, slaaptekort en een voedingspatroon met veel geraffineerde suikers en bewerkte producten. Daarnaast is er een genetische component; in sommige families komt insulineresistentie vaker voor.

Opvallend genoeg speelt ook de darmflora een rol. Onderzoek laat zien dat mensen met type 2 diabetes vaak een verstoorde samenstelling van darmbacteriën hebben, met minder bacteriën die butyraat produceren (een stof die gunstig is voor de stofwisseling) en meer potentieel schadelijke micro-organismen. Die verstoring lijkt de manier waarop het lichaam glucose en vetten verwerkt negatief te beïnvloeden.

Wat merk je ervan?

Het lastige aan insulineresistentie is dat je er in het begin vaak weinig tot niets van merkt. Het is geen aandoening met duidelijke klachten, maar eerder een sluipend proces. Pas wanneer de bloedsuikerspiegel langdurig verhoogd is, kunnen klachten optreden zoals vermoeidheid, meer dorst dan normaal, vaker moeten plassen, of moeite met afvallen ondanks inspanning.

Insulineresistentie staat zelden op zichzelf. Het hangt nauw samen met een cluster van risicofactoren dat bekendstaat als het metabool syndroom: een combinatie van hoge bloedsuiker, verhoogde bloeddruk, te veel buikvet en afwijkende cholesterol- of triglyceridewaarden. Onderzoek toont aan dat insulineresistentie ook onafhankelijk geassocieerd is met een verhoogd risico op hoge bloeddruk, zelfs bij mensen die nog geen diabetes hebben. Hoe verder de insulineresistentie gevorderd is, hoe sterker dat verband.

Insulineresistentie komt veel voor en wordt wereldwijd steeds vaker gezien, parallel aan de toename van overgewicht en een meer zittende leefstijl. Het treft niet alleen volwassenen; ook bij jongeren wordt het in toenemende mate vastgesteld. Vroegtijdige herkenning is waardevol, omdat het lichaam in dit stadium vaak nog goed in staat is om de balans te herstellen wanneer de omstandigheden veranderen.