Wat zijn interleukines?

In je lichaam communiceren cellen voortdurend met elkaar. Een belangrijke groep boodschapperstoffen die daarbij een rol speelt, zijn de interleukines (afgekort als IL). Het zijn kleine eiwitten die behoren tot de grotere familie van cytokines, signaalmoleculen die het immuunsysteem reguleren. Interleukines worden vooral aangemaakt door witte bloedcellen (leukocyten), maar ook andere cellen in het lichaam kunnen ze produceren. Het menselijk DNA bevat de codes voor meer dan vijftig verschillende interleukines en verwante eiwitten.

Wat doen interleukines?

Interleukines zorgen ervoor dat immuuncellen met elkaar kunnen “praten”. Ze sturen signalen waarmee cellen worden geactiveerd, afgeremd, of aangespoord om zich te vermenigvuldigen. Sommige interleukines wakkeren ontstekingsreacties aan (pro-inflammatoir), terwijl andere juist ontstekingen dempen (anti-inflammatoir). Interleukine-6 (IL-6) is daar een goed voorbeeld van: afhankelijk van de context kan het zowel ontstekingsbevorderend als ontstekingsremmend werken. Die dubbelrol maakt het immuunsysteem flexibel, maar ook kwetsbaar wanneer de balans verstoord raakt.

Bekende interleukines en hun functies

Er zijn tientallen interleukines geïdentificeerd, elk met een eigen functie. Een paar veelgenoemde:

• IL-1: een van de eerste ontdekte interleukines, sterk betrokken bij het op gang brengen van ontstekingsreacties.
• IL-6: het bekendste lid van de IL-6-familie. Speelt een sleutelrol bij ontsteking, koorts en de afweerreactie. Vrijwel alle cytokines uit deze familie maken gebruik van een gezamenlijk receptoreiwit, gp130 genaamd.
• IL-12 en IL-23: belangrijk voor het vormgeven van de immuunrespons, onder meer bij de aansturing van T-cellen.
• IL-17: betrokken bij de afweer tegen infecties, maar ook bij auto-immuunreacties zoals psoriasis.

Interleukines en ziekte

Wanneer de productie van interleukines uit balans raakt, kan dat bijdragen aan uiteenlopende gezondheidsproblemen. Chronisch verhoogde spiegels van pro-inflammatoire cytokines zoals IL-6, TNF en IL-1β worden in verband gebracht met ouderdomsgerelateerde aandoeningen, waaronder hart- en vaatziekten en neurodegeneratieve ziekten. Ook bij aandoeningen als de ziekte van Crohn, psoriasis en bepaalde vormen van kanker spelen interleukines een rol. Bij levercelkanker (hepatocellulair carcinoom) bijvoorbeeld dragen cytokines uit de IL-6-familie bij aan chronische ontsteking die het ziekteproces kan aanjagen.

Tijdens ernstige infecties (zoals bij COVID-19) kan een overmatige afgifte van interleukines leiden tot een zogenaamde cytokinestorm. Het immuunsysteem slaat dan op hol, met heftige ontstekingsreacties door het hele lichaam als gevolg.

Interleukines werken niet alleen: ze activeren in de cel zogenaamde STAT-eiwitten (Signal Transducers and Activators of Transcription), die als schakelaar fungeren voor het aan- en uitzetten van genen. Wanneer dit signaalsysteem permanent “aan” staat, zoals soms bij leukemie, kan dat bijdragen aan ongecontroleerde celgroei.