Wat is intracraniale hypertensie?

Binnen je schedel heerst normaal gesproken een zorgvuldig gereguleerde druk. Die wordt bepaald door drie componenten: het hersenweefsel zelf, het bloed in de hersenvaten en het hersenvocht (liquor cerebrospinalis) dat rond de hersenen en het ruggenmerg circuleert. Bij intracraniale hypertensie is die druk structureel te hoog, boven de normale waarde van ongeveer 7 tot 15 mmHg bij een volwassene in liggende houding. Omdat de schedel een gesloten, harde ruimte is, kan een toename van één van die drie componenten niet zomaar worden opgevangen. Het gevolg is een stijging van de druk die op het hersenweefsel en de omliggende structuren wordt uitgeoefend.

Vormen en oorzaken

Er bestaan grofweg twee categorieën. Bij secundaire intracraniale hypertensie is er een aanwijsbare oorzaak: een hersentumor, een hersenbloeding, meningitis, encefalitis, een hersenabces of een ernstig hoofdletsel. Ook aandoeningen buiten de schedel, zoals een hoge systemische bloeddruk, kunnen bijdragen.

Daarnaast bestaat er een vorm waarbij geen onderliggende oorzaak gevonden wordt. Die wordt idiopathische intracraniale hypertensie (IIH) genoemd, ook wel pseudotumor cerebri, omdat de klachten lijken op die van een hersentumor terwijl er geen tumor aanwezig is. IIH komt het vaakst voor bij jonge vrouwen in de vruchtbare leeftijd die leven met overgewicht. Vóór de puberteit komt het bij jongens en meisjes even vaak voor. De precieze oorzaak van IIH is nog niet volledig opgehelderd, maar recent onderzoek wijst op een samenspel van factoren: een verstoorde aanmaak of opname van hersenvocht, vernauwing van de veneuze sinussen in de schedel waardoor de afvloed van bloed belemmerd raakt en metabole veranderingen zoals insulineresistentie en verhoogde leptinespiegels.

Wat iemand eraan merkt

De klachten weerspiegelen de verhoogde druk op het hersenweefsel en de oogzenuw. Veelvoorkomende symptomen zijn:

• Hardnekkige hoofdpijn, vaak achter de ogen
• Een pulserend, ruisend geluid in de oren (tinnitus) dat meebeweegt met de hartslag
• Wazig zien, dubbelzien of korte momenten van blindheid
• Gezichtsvelduitval, moeite met zien aan de zijkanten
• Misselijkheid en duizeligheid
• Pijn in nek, schouders of rug

Een belangrijk kenmerk is papiloedeem: zwelling van de oogzenuw waar die het oog binnentreedt. Dit is bij oogonderzoek zichtbaar en kan, als de druk langdurig hoog blijft, leiden tot blijvend verlies van gezichtsvermogen.

Bijzonderheden

De prevalentie van IIH stijgt wereldwijd, wat verband lijkt te houden met de toename van obesitas. Hoewel de aandoening zeldzaam is in de algemene bevolking, treft ze een opvallend specifieke groep: overwegend vrouwen tussen de 20 en 40 jaar. Bij kinderen is het zeldzamer en is er geen verschil tussen jongens en meisjes. Nieuwer onderzoek richt zich op de rol van het zogenaamde glymfatische systeem (het opruimmechanisme van de hersenen) en op verstoringen in de wisselwerking tussen zenuwcellen, steuncellen (glia) en bloedvaten. Die inzichten laten zien dat intracraniale hypertensie meer is dan alleen een drukcijfer: het gaat om een complex samenspel van moleculaire en fysiologische processen.