Wat is knokkelkoorts?

Knokkelkoorts is de Nederlandse naam voor wat internationaal bekendstaat als dengue of dengue fever. De naam ‘knokkelkoorts’ verwijst naar de intense pijn in gewrichten en botten die zo kenmerkend is dat patiënten het gevoel beschrijven alsof hun botten breken. In de Engelstalige wereld wordt de ziekte om dezelfde reden ook wel breakbone fever genoemd.

Hoe ontstaat knokkelkoorts?

De ziekte wordt veroorzaakt door het denguevirus, waarvan vier verschillende serotypen bestaan (DENV-1 tot en met DENV-4). Het virus wordt overgedragen via de steek van besmette muggen, met name de Aedes aegypti-mug. Deze muggensoort is vooral actief overdag en gedijt goed in stedelijke gebieden waar stilstaand water beschikbaar is als broedplaats. De ziekte komt het meest voor in tropische en subtropische regio’s: Zuidoost-Azië, Latijns-Amerika, het Caribisch gebied, delen van Afrika en de westelijke Stille Oceaan. Door klimaatverandering, toenemend vliegverkeer en verstedelijking breidt het verspreidingsgebied zich echter uit, met lokale uitbraken tot in Zuid-Europa en het zuiden van de Verenigde Staten.

Wat merk je eraan?

Een groot deel van de mensen die besmet raken met het denguevirus merkt er weinig of niets van. Ongeveer een kwart van de geïnfecteerden ontwikkelt klachten. Die beginnen doorgaans vier tot tien dagen na de muggenbeet en duren ongeveer een week. Typische verschijnselen zijn:

• Hoge koorts met koude rillingen
• Hevige hoofdpijn, vooral achter de ogen
• Ernstige spier- en gewrichtspijn
• Huiduitslag
• Vermoeidheid en algeheel ziektegevoel

Bij de meeste mensen is knokkelkoorts een vervelende maar zelflimiterende ziekte. Het kan wel een paar weken duren voordat je je weer helemaal fit voelt.

Ernstige vormen

In een klein percentage van de gevallen (ongeveer 1 op de 20) ontwikkelt zich een ernstige vorm. Deze wordt dengue hemorragische koorts (DHF) of dengue shock syndroom (DSS) genoemd. Hierbij treden bloedingen op, kan de bloeddruk sterk dalen en kunnen organen beschadigd raken, waaronder de lever. Dit kan levensbedreigend zijn. Het risico op zo’n ernstig beloop is groter wanneer iemand eerder al eens besmet is geweest met een ander serotype van het denguevirus. Bij een tweede infectie kan het afweersysteem namelijk overmatig reageren, een verschijnsel dat bekendstaat als antibody-dependent enhancement.

Daarnaast is er het zogenaamde expanded dengue syndrome, waarbij het virus ook andere orgaansystemen kan aantasten, waaronder het zenuwstelsel, het hart, de nieren en het maag-darmkanaal. Het denguevirus is namelijk een neurotropisch virus: het kan zenuwcellen en ondersteunende cellen in het centrale zenuwstelsel infecteren.

Hoe vaak komt het voor?

Wereldwijd worden jaarlijks miljoenen gevallen van dengue gemeld en het aantal neemt toe. De ziekte is sterk seizoensgebonden en piekt in de zomer- en herfstmaanden, wanneer de muggenpopulatie het grootst is. In Nederland komt knokkelkoorts niet van nature voor, maar reizigers kunnen het virus meenemen uit risicogebieden.