Wat is koemelkallergie bij baby's en jonge kinderen?

Bij baby’s en jonge kinderen is koemelkallergie de meest voorkomende voedselallergie. Het immuunsysteem herkent bepaalde eiwitten in koemelk, met name caseïne en bèta-lactoglobuline, ten onrechte als schadelijk en zet een afweerreactie in gang. Dat is iets heel anders dan lactose-intolerantie, waarbij het lichaam moeite heeft met het verteren van melksuiker. Bij een allergie gaat het om het eiwit, niet om de suiker en is het immuunsysteem de drijvende kracht achter de klachten.

Hoe ontstaat het

Koemelk is vaak een van de eerste voedingsmiddelen waar een baby mee in aanraking komt, via kunstvoeding of via de moedermelk. Kleine hoeveelheden koemelkeiwit kunnen namelijk via de borstvoeding bij het kind terechtkomen. Bij kinderen die aanleg hebben voor allergie kan het immuunsysteem op die eiwitten reageren alsof het om een bedreiging gaat. Er zijn twee hoofdvormen: een IgE-gemedieerde reactie, waarbij het lichaam antistoffen van het type IgE aanmaakt en klachten meestal snel optreden en een niet-IgE-gemedieerde reactie, waarbij de klachten trager ontstaan en lastiger te herkennen zijn. Soms komen beide vormen tegelijk voor.

Wat merk je eraan

De klachten kunnen zich op verschillende plekken in het lichaam uiten en variëren sterk van kind tot kind. Veelvoorkomende verschijnselen zijn:

• Huidklachten zoals eczeem, netelroos of rode vlekken
• Maag-darmklachten zoals spugen, diarree, buikkrampen of bloed bij de ontlasting
• Luchtwegklachten zoals piepende ademhaling of hoesten
• Onrust, veel huilen en slecht drinken

Bij een IgE-gemedieerde allergie verschijnen de symptomen doorgaans binnen minuten tot een paar uur na het drinken van melk. In zeldzame gevallen kan een heftige reactie optreden, anafylaxie, waarbij meerdere orgaansystemen tegelijk betrokken zijn. Bij de niet-IgE-gemedieerde vorm duren de klachten langer voordat ze zichtbaar worden, soms pas na uren of dagen, wat het herkennen bemoeilijkt.

Hoe vaak komt het voor

Naar schatting heeft zo’n 2 tot 3 procent van de zuigelingen last van koemelkallergie. Het komt vaker voor bij kinderen met een familiegeschiedenis van allergische aandoeningen. Onderzoek laat zien dat de niet-IgE-gemedieerde vorm een prevalentie heeft van minder dan 1 procent, maar dat richtlijnen voor huisartsen soms leiden tot overdiagnose doordat normale babyklachten (zoals huilen en spugen) worden toegeschreven aan koemelkallergie. Dat maakt een zorgvuldige diagnose belangrijk.

Het goede nieuws is dat de meeste kinderen koemelkallergie ontgroeien. Een groot deel verdraagt koemelk weer voor de leeftijd van drie tot vijf jaar. Bij kinderen met een IgE-gemedieerde vorm kan het soms langer duren. Daarnaast is het goed om te weten dat niet alleen koemelk een reactie kan uitlokken: melk van geiten, schapen en buffels bevat vergelijkbare eiwitten en kan bij gevoelige kinderen dezelfde klachten veroorzaken.

Koemelkallergie hangt ook samen met veranderingen in de darmmicrobiota van het kind. Onderzoek wijst erop dat baby’s met deze allergie vaker een verstoorde samenstelling van darmbacteriën hebben, wat mogelijk een rol speelt bij zowel het ontstaan als het verloop van de allergie.