Wat zijn kruidenpreparaten?

Wanneer werkzame stoffen uit kruiden worden verwerkt tot een gebruiksklaar product (denk aan een poeder, een drankje, een capsule of een pil) spreken we van een kruidenpreparaat. Het gaat dus niet om verse kruiden die je in de keuken gebruikt, maar om geconcentreerde of bewerkte vormen die specifiek bedoeld zijn om een bepaald effect op het lichaam te hebben. In het Engels kom je de term herbal preparation of herbal medicine tegen.

Wereldwijd gebruik

Kruidenpreparaten worden over de hele wereld op grote schaal gebruikt. In veel ontwikkelingslanden vormen ze een belangrijk onderdeel van de dagelijkse gezondheidszorg; naar schatting vertrouwt zo’n 80% van de bevolking in die landen mede op traditionele kruidengeneeskunde. Maar ook in westerse landen groeit de belangstelling. Er bestaan talloze tradities die met kruidenpreparaten werken, van de Ayurveda uit India tot de traditionele Chinese kruidengeneeskunde (CHM). Binnen de Ayurveda worden kruidenmengsels bijvoorbeeld al eeuwenlang ingezet bij uiteenlopende klachten, waaronder een te hoog cholesterol. In de Chinese traditie bestaan uitgebreide formules waarin meerdere kruiden worden gecombineerd.

Hoe ze worden gemaakt

De bereiding varieert sterk. Soms worden kruiden gedroogd en tot poeder gemalen, soms worden werkzame stoffen geëxtraheerd met water of alcohol en soms worden ze geperst tot tabletten of in capsules gedaan. Omdat het om biologisch actieve mengsels gaat, kan de samenstelling per batch verschillen, afhankelijk van de grondstof, het seizoen, de groeiomstandigheden en de bereidingswijze. Dat maakt standaardisatie een terugkerend aandachtspunt. Onderzoekers werken aan methoden, waaronder DNA-gebaseerde technieken, om de kwaliteit en samenstelling van kruidenpreparaten beter te kunnen controleren en vervalsing op te sporen.

Veiligheid en kwaliteit

Een veelvoorkomend misverstand is dat “natuurlijk” automatisch “veilig” betekent. Dat is niet het geval. Sommige kruidenpreparaten bevatten stoffen die bij verkeerd gebruik schadelijk kunnen zijn. Bekende voorbeelden zijn efedra en kava kava, die als zeer riskant worden beschouwd. Daarnaast speelt het risico van verontreiniging: onderzoek naar kruidenproducten op markten in onder meer Ghana liet zien dat zowel lokaal bereide als geïmporteerde preparaten soms bacteriële besmetting bevatten. Ook is vastgesteld dat sommige kruidenpreparaten voor gewichtsverlies onvermelde stoffen zoals efedrine bevatten, wat een serieus gezondheidsrisico vormt.

Kruidenpreparaten vallen in veel landen onder uiteenlopende regelgeving. Er bestaat wereldwijd geen eenduidige definitie of classificatie, waardoor de kwaliteitseisen per land sterk kunnen verschillen. In Nederland waarschuwt het Voedingscentrum om voorzichtig te zijn bij het online kopen van kruidenpreparaten en altijd de etiketten goed te lezen.

Wetenschappelijke onderbouwing

Voor een deel van de kruidenpreparaten is wetenschappelijk onderzoek beschikbaar, maar voor veel producten geldt dat de effecten nog niet goed zijn onderzocht. De kwaliteit van studies varieert en het gebrek aan standaardisatie maakt het lastig om resultaten onderling te vergelijken. Dat betekent niet dat kruidenpreparaten per definitie niet werken, het betekent wel dat de bewijslast voor veel toepassingen nog beperkt is. Waar goed opgezet onderzoek beschikbaar is, biedt dat waardevolle inzichten, maar de wetenschappelijke kennis over veel kruidenpreparaten is nog volop in ontwikkeling.