Wat is lactose?

In de melk van zoogdieren zit een specifieke suiker die je nergens anders in de natuur tegenkomt: lactose, beter bekend als melksuiker. Het is het belangrijkste koolhydraat in zowel moedermelk als koemelk en levert energie aan het lichaam. Lactose is een zogenaamde disacharide, een samengestelde suiker die is opgebouwd uit twee kleinere suikers: glucose en galactose.

Om lactose op te kunnen nemen, moet je lichaam deze eerst splitsen in die twee bouwstenen. Dat gebeurt in de dunne darm, waar het enzym lactase dit klusje klaart. Zolang er voldoende lactase aanwezig is, verloopt de vertering soepel. Bij baby’s is de lactaseproductie van nature hoog, wat logisch is: moedermelk bevat flink wat lactose en vormt in de eerste levensmaanden de voornaamste voedselbron. Uit onderzoek blijkt dat het lactosegehalte in moedermelk zelfs licht toeneemt naarmate de lactatie vordert.

Bij veel mensen neemt de aanmaak van lactase na de zuigelingenperiode geleidelijk af. Dit is biologisch gezien de norm: wereldwijd kan meer dan 60 procent van de volwassenen lactose minder goed verteren. In delen van Noord-Europa, waar zuivel al duizenden jaren een belangrijk onderdeel van het dieet is, hebben juist veel mensen een blijvend hoge lactaseproductie, een aanpassing die in de loop van generaties is ontstaan.

Wanneer iemand te weinig lactase aanmaakt, bereikt onverteerde lactose de dikke darm. Daar wordt het gefermenteerd door darmbacteriën, wat kan leiden tot gasvorming, een opgeblazen gevoel, buikkrampen en dunne ontlasting. Dit beeld staat bekend als lactose-intolerantie. Belangrijk is dat een verminderde lactosevertering niet automatisch klachten geeft, de hoeveelheid lactose, wat je er verder bij eet, de snelheid waarmee voedsel door je darmen beweegt en de samenstelling van je darmflora spelen allemaal een rol.

Lactose zit niet alleen in voor de hand liggende producten als melk, yoghurt en kwark. Het wordt ook als ingrediënt toegevoegd aan allerlei bewerkte voedingsmiddelen en zelfs aan sommige medicijnen. Gefermenteerde zuivelproducten zoals yoghurt en kaas bevatten doorgaans minder lactose, doordat bacteriën tijdens het fermentatieproces al een deel van de lactose hebben afgebroken.

Een zeldzame maar ernstige stofwisselingsziekte die met lactose samenhangt is galactosemie. Hierbij kan het lichaam galactose (een van de twee bouwstenen van lactose) niet goed verwerken, wat iets heel anders is dan lactose-intolerantie.