Wat is larynxkanker?

Het strottenhoofd, in medisch jargon de larynx, is een klein maar belangrijk orgaan dat bovenin de luchtpijp zit, ter hoogte van de adamsappel. Het bevat de stembanden en speelt een sleutelrol bij spreken, ademhalen en het voorkomen dat voedsel in de luchtwegen terechtkomt. Wanneer zich in dit gebied kwaadaardige cellen ontwikkelen, spreken artsen van larynxkanker, ook wel strottenhoofdkanker of larynxcarcinoom genoemd.

Hoe het ontstaat

Zoals bij alle vormen van kanker begint larynxkanker wanneer cellen in het weefsel van de larynx ongecontroleerd gaan delen. Het genetisch materiaal van een cel raakt beschadigd, waardoor de normale groeicyclus verstoord raakt: cellen vermenigvuldigen zich sneller dan nodig en sterven niet meer op het juiste moment af. In veruit de meeste gevallen gaat het om een plaveiselcelcarcinoom, een tumortype dat ontstaat uit de dunne, platte cellen die de binnenkant van de larynx bekleden.

De belangrijkste risicofactoren zijn roken en overmatig alcoholgebruik. Die twee versterken elkaars effect aanzienlijk. Daarnaast worden gastro-oesofageale reflux, blootstelling aan bepaalde chemische stoffen en hitte, het Plummer-Vinson-syndroom en sommige virale infecties als risicofactoren beschouwd. Voeding speelt ook een rol: een gevarieerd eetpatroon met voldoende groente, fruit en vezels wordt in verband gebracht met een lagere kans op diverse vormen van kanker.

Waar in de larynx

De larynx wordt onderverdeeld in drie gebieden en de plek waar de tumor groeit bepaalt mede welke klachten iemand ervaart:

• Glottis: het middelste deel, waar de stembanden zitten. Tumoren hier vallen relatief vroeg op doordat ze heesheid veroorzaken.
• Supraglottis: het bovenste deel, boven de stembanden. Klachten zijn hier vaak vager, zoals een gevoel van iets in de keel of slikproblemen.
• Subglottis: het onderste deel, onder de stembanden. Tumoren op deze plek zijn zeldzaam en geven pas laat klachten.

Wat iemand eraan merkt

De klachten hangen af van de locatie en het stadium. Aanhoudende heesheid die langer dan drie weken duurt is het meest kenmerkende vroege signaal, vooral bij tumoren op de stembanden. Andere verschijnselen zijn keelpijn, moeite met slikken, een zwelling in de hals (door uitzaaiing naar lymfeklieren), oorpijn, onverklaard gewichtsverlies en een veranderd stemgeluid. Omdat de symptomen in het begin weinig specifiek kunnen zijn (vooral bij tumoren boven of onder de stembanden) wordt de diagnose soms pas in een later stadium gesteld.

Hoe vaak het voorkomt

Larynxkanker maakt naar schatting 30 tot 40 procent uit van alle hoofd-halstumoren en is daarmee de meest voorkomende kwaadaardige aandoening binnen de keel-neus-oorheelkunde. De ziekte treft mannen beduidend vaker dan vrouwen, wat grotendeels samenhangt met verschillen in rook- en drinkgedrag. Het komt het meest voor bij mensen boven de vijftig. Het aantal uitzaaiingen naar lymfeklieren in de hals is een belangrijke factor die de prognose beïnvloedt, onderzoek laat zien dat het aantal aangetaste klieren een sterkere voorspeller is dan bijvoorbeeld de grootte van die klieren.