Wat is leeftijdsgerelateerde maculadegeneratie (AMD)?

Wanneer je naar iets kijkt (een gezicht, een boek, een straatnaambord) gebruik je het centrale deel van je gezichtsveld. Dat scherpe beeld wordt mogelijk gemaakt door de macula, een klein, gelig gebiedje midden op het netvlies (de retina) achterin je oog. Bij leeftijdsgerelateerde maculadegeneratie, meestal afgekort tot AMD, raakt dit kwetsbare stukje netvlies langzaam maar zeker beschadigd. Het gevolg: je centrale zicht wordt wazig of valt weg, terwijl je aan de randen nog wel kunt zien. Volledig blind word je er niet van, maar alledaagse dingen als lezen, autorijden en gezichten herkennen kunnen steeds moeilijker worden.

Hoe ontstaat AMD?

De macula bevat van nature een hoge concentratie van de pigmenten luteïne en zeaxanthine, die bijdragen aan het scherpe zien. AMD begint wanneer de bloedvaten onder de macula dunner en brozer worden. Daarbij ontstaan kleine, geelachtige ophopingen van afvalstoffen, zogenaamde drusen, in het netvlies. Deze drusen verstoren de voeding van de lichtgevoelige cellen in de macula, waardoor die geleidelijk achteruitgaan.

Twee vormen

• Droge AMD: Veruit de meest voorkomende vorm. Vrijwel iedereen met AMD begint met dit type. De achteruitgang verloopt langzaam, vaak over jaren. De drusen breiden zich geleidelijk uit en het netvliesweefsel wordt dunner.
• Natte AMD: Komt voor bij ongeveer 10% van de mensen met AMD, maar veroorzaakt het grootste deel van het ernstige gezichtsverlies. Hierbij groeien er nieuwe, abnormale bloedvaatjes onder de macula. Deze vaatjes zijn fragiel en lekken bloed en vocht, wat het netvlies snel kan beschadigen. Het gezichtsverlies kan dan binnen weken of maanden fors toenemen.

Wie loopt risico?

Leeftijd is de belangrijkste risicofactor, de aandoening komt zelden voor onder de 55 jaar en wordt aanzienlijk vaker gezien na het 75e levensjaar. Naast het ouder worden spelen ook genetische aanleg en omgevingsfactoren een rol. Roken is een van de sterkst bewezen risicofactoren. Daarnaast worden hoge bloeddruk, overgewicht en een familiegeschiedenis met AMD in verband gebracht met een verhoogd risico.

Wat merk je eraan?

In het begin merk je vaak weinig tot niets, zeker bij de droge vorm. Naarmate de aandoening vordert, kan het centrale beeld waziger worden. Rechte lijnen kunnen er golvend of vervormd uitzien, een kenmerkend vroeg signaal, vooral bij de natte variant. Lezen wordt lastiger, kleuren lijken minder helder en er kan een vage of donkere vlek ontstaan midden in je gezichtsveld. Het zicht aan de zijkanten blijft doorgaans intact.

Hoe vaak komt het voor?

AMD is wereldwijd een van de belangrijkste oorzaken van ernstig gezichtsverlies bij ouderen. Naar schatting zijn er wereldwijd zo’n 196 miljoen mensen met AMD en dat aantal zal naar verwachting stijgen tot ongeveer 288 miljoen in 2040, mede door de vergrijzing van de bevolking. Bij mensen boven de 75 jaar heeft naar schatting een kwart een vroege vorm van AMD en zo’n 8% een gevorderde vorm.