Wat is leptine?

In je lichaam zit een ingebouwd systeem dat bijhoudt hoeveel energie er beschikbaar is. Leptine speelt daarin een hoofdrol. Dit hormoon wordt vooral geproduceerd door vetcellen in het witte vetweefsel en in mindere mate door cellen in de dunne darm. Hoe meer vetweefsel je hebt, hoe meer leptine er in je bloed circuleert. Het hormoon geeft daarmee als het ware een signaal af over de grootte van je energiereserves.

Dat signaal komt terecht in de hersenen, met name in de hypothalamus, het hersengebied dat onder andere eetlust en energieverbruik aanstuurt. Wanneer leptine daar aan zijn receptor bindt, onderdrukt het de honger en stimuleert het de vetverbranding. Op die manier helpt leptine om op de lange termijn een stabiel lichaamsgewicht te handhaven. Het gaat dus niet zozeer om het verzadigingsgevoel ná een maaltijd, maar om een langetermijnregulatie: je lichaam houdt bij of de energievoorraad op peil is.

Leptineresistentie

Bij mensen met overgewicht liggen de leptinespiegels doorgaans hoog, omdat er meer vetweefsel is dat het hormoon produceert. Toch leidt die hogere spiegel niet tot minder honger, integendeel. Dit verschijnsel heet leptineresistentie: de hersenen reageren minder goed op het signaal van leptine, waardoor het verzadigende effect afneemt. Het lichaam blijft dan hongersignalen afgeven, ondanks ruime energievoorraden. Voeding die rijk is aan vetten, suikers en fructose lijkt dit proces te bevorderen.

Meer dan alleen een verzadigingshormoon

Hoewel leptine vooral bekendstaat om zijn rol bij eetlust en gewicht, heeft het hormoon een veel breder werkterrein. Leptine beïnvloedt ook het immuunsysteem: immuuncellen dragen leptinereceptoren en het hormoon speelt een rol bij zowel de aangeboren als de verworven afweerreactie. Daarnaast is leptine betrokken bij de vruchtbaarheid en voortplanting, bij de groei van bloedvaten en bij de vetstofwisseling.

Leptinespiegels zijn niet de hele dag gelijk. Ze volgen een dag-nachtritme en worden ook beïnvloed door stress, na acute stress dalen de leptinewaarden tijdelijk. Vrouwen hebben over het algemeen hogere leptinespiegels dan mannen, wat samenhangt met verschillen in lichaamsvetpercentage en hormoonhuishouding.

In de medische literatuur wordt leptine soms ook aangeduid als obese protein of OB-eiwit, vernoemd naar het gen (ob-gen) dat de code voor dit hormoon draagt. Een zeldzaam aangeboren tekort aan leptine leidt al op jonge leeftijd tot ernstig overgewicht en een onverzadigbaar hongergevoel, wat laat zien hoe belangrijk dit hormoon is voor de energiebalans.