Wat is listeria?

De naam listeria verwijst naar een groep staafvormige bacteriën waarvan Listeria monocytogenes de belangrijkste ziekteverwekker is. Een infectie met deze bacterie heet listeriose. Het bijzondere aan listeria is dat de bacterie zich kan vermenigvuldigen bij koelkasttemperaturen, iets wat de meeste andere bacteriën niet kunnen. Daardoor vormen juist langdurig gekoelde voedingsmiddelen een risico, terwijl je zou verwachten dat koeling voldoende bescherming biedt.

Waar komt listeria voor?

Listeria komt wijdverspreid voor in de natuur: in de bodem, in water en in de darmen van dieren. De bacterie kan via verschillende routes in voedsel terechtkomen. Producten die relatief vaak besmet blijken, zijn rauwmelkse zachte kazen, voorverpakte gerookte vis, voorverpakte vleeswaren en rauwe dierlijke producten. Uit grootschalige analyses blijkt dat listeria wereldwijd in uiteenlopende voedselketens wordt aangetroffen, van vlees en zuivel tot kant-en-klaarproducten. In rauwe melk wordt de bacterie vaker gevonden dan in gepasteuriseerde melk, wat logisch is omdat pasteurisatie de bacterie doodt.

Een extra complicatie is dat listeria in staat is om een biofilm te vormen op oppervlakken in de voedselindustrie. Dat maakt het voor fabrikanten lastig om de bacterie volledig uit te bannen.

Wie loopt risico en wat merk je ervan?

Voor gezonde volwassenen is een listeria-infectie meestal mild. Je kunt er diarree, misselijkheid of buikklachten van krijgen, klachten die vaak binnen enkele dagen vanzelf verdwijnen. Het wordt een ander verhaal bij mensen met een verhoogd risico: zwangeren, ouderen (met name 65-plussers), pasgeborenen en mensen met een verzwakt immuunsysteem. Bij hen kan de bacterie vanuit de darmen in de bloedbaan terechtkomen en zich verspreiden naar de hersenen en hersenvliezen. Dat kan leiden tot ernstige complicaties zoals bloedvergiftiging (sepsis) en hersenvliesontsteking (meningitis).

Bij zwangere vrouwen kan listeriose een miskraam of vroeggeboorte veroorzaken, ook als de moeder zelf nauwelijks klachten heeft. De bacterie kan namelijk via de placenta het ongeboren kind bereiken.

Hoe vaak komt het voor?

Listeriose is zeldzaam vergeleken met andere voedselinfecties, maar de gevolgen zijn onevenredig ernstig. Wereldwijd wordt het sterftecijfer bij ernstige listeriose geschat op zo’n 20 tot 30 procent, wat het een van de dodelijkste voedselgerelateerde infecties maakt. Uit een uitgebreide mondiale analyse bleek dat listeriose in vrijwel alle regio’s voorkomt, met de hoogste ziektelast in bepaalde delen van Amerika, Europa en Zuidoost-Azië. De kans om besmet te raken is klein, maar wie tot een risicogroep behoort, doet er goed aan om alert te zijn op de voedingsmiddelen die vaker besmet zijn.