Wat is longontsteking (pneumonie)?
Longontsteking is een ontsteking van het longweefsel, meestal veroorzaakt door een infectie met bacteriën, virussen of schimmels, waarbij de longblaasjes zich vullen met vocht of pus.
Als je een longontsteking hebt, in medisch jargon pneumonie genoemd, is er sprake van een ontsteking in het weefsel van één of beide longen. Die ontsteking speelt zich vooral af in de longblaasjes (alveoli), de piepkleine zakjes diep in je longen waar normaal gesproken zuurstof en kooldioxide worden uitgewisseld. Bij een longontsteking raken die blaasjes gevuld met vocht, slijm of pus, waardoor de gasuitwisseling verstoord raakt en je minder goed zuurstof opneemt.
Hoe ontstaat het
Verreweg de meeste longontstekingen worden veroorzaakt door een infectie. Bacteriën en virussen zijn de meest voorkomende boosdoeners, maar ook schimmels en in zeldzamere gevallen parasieten kunnen de oorzaak zijn. Het begint vaak doordat ziekteverwekkers via de luchtwegen de longen binnendringen. Normaal gesproken houdt je lichaam die indringers tegen, denk aan de slijmvliezen in je neus en keel, het trilhaarepitheel in je luchtwegen en je immuunsysteem. Maar als die verdedigingslinies verzwakt zijn of als de ziekteverwekker bijzonder agressief is, kan de infectie zich in het longweefsel nestelen. Je immuunsysteem reageert daarop met een ontstekingsreactie: witte bloedcellen stromen toe om de indringers te bestrijden en samen met afgestorven cellen en vocht vullen ze de longblaasjes.
Longontsteking wordt vaak ingedeeld naar de plek waar iemand de infectie heeft opgelopen. Een community-acquired pneumonie (CAP) is opgelopen buiten het ziekenhuis, in het dagelijks leven. Daarnaast bestaat er ziekenhuispneumonie, die ontstaat tijdens een ziekenhuisopname en ventilator-geassocieerde pneumonie (VAP), die zich kan ontwikkelen bij mensen die beademd worden op een intensive care.
Wie loopt risico
In principe kan iedereen een longontsteking krijgen, maar bepaalde groepen zijn kwetsbaarder. Baby’s en jonge kinderen hebben een immuunsysteem dat nog in ontwikkeling is. Bij ouderen neemt de afweer juist af. Mensen met een verzwakt immuunsysteem (bijvoorbeeld door een chronische ziekte, diabetes of het gebruik van immuunonderdrukkende medicijnen) lopen eveneens meer risico. Hetzelfde geldt voor mensen met bestaande long- of hartaandoeningen. Onderzoek laat ook zien dat hogere leeftijd en mannelijk geslacht geassocieerd zijn met een hogere sterfte bij ernstige vormen van longontsteking.
Wat merk je eraan
De klachten kunnen plotseling opkomen of zich geleidelijk over een paar dagen ontwikkelen. Veelvoorkomende symptomen zijn:
- Hoesten, vaak met geel, groen of soms bloederig slijm
- Koorts en koude rillingen
- Kortademigheid of benauwdheid
- Pijn op de borst, vooral bij diep inademen of hoesten
- Algehele malaise: vermoeidheid, spierpijn, verminderde eetlust
Bij ouderen kan verwardheid een opvallend symptoom zijn, soms zelfs zonder duidelijke koorts. Bij baby’s valt soms een grommend geluid bij de ademhaling op. De ernst varieert sterk: sommige mensen maken een longontsteking door met milde klachten, terwijl het bij anderen kan leiden tot ernstige complicaties zoals sepsis of acuut ademhalingsfalen.
Hoe vaak komt het voor
Longontsteking is wereldwijd een van de meest voorkomende acute luchtweginfecties en een belangrijke oorzaak van ziekte en sterfte, vooral bij kwetsbare groepen. Het is een aandoening die het hele jaar door kan optreden, maar piekt doorgaans in de herfst- en wintermaanden wanneer luchtweginfecties in het algemeen vaker voorkomen.
Bronnen:
- Lian, C., Zhang, J., Wang, P., & Mao, W. (2024). Impact of head-of-bed elevation angle on the development of pressure ulcers and pneumonia in patients on mechanical ventilation: a systematic review and meta-analysis. BMC pulmonary medicine, 24(1), 462.
- Pneumonia - Symptoms and causes - Mayo Clinic - mayoclinic.org
- Pneumonia - NHS - nhs.uk
- Longontsteking | Thuisarts - thuisarts.nl
- Pneumonia - Harvard Health - health.harvard.edu
- Predictors of mortality in severe pneumonia patients: a systematic review and meta-analysis - PubMed - pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Risk factors for drug-resistant pathogens in community-acquired pneumonia: systematic review and meta-analysis - PubMed - pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Longontsteking - Wikipedia - nl.wikipedia.org
Gerelateerde termen
Laatst geüpdatet: 14 februari 2026
Dit medisch woordenboek en deze begrippenlijst voeding & gezondheid zijn met zorg samengesteld als naslagwerk en kennisbank. De informatie in dit lexicon is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch, diëtetisch of voedingskundig advies. Mocht er onverhoopt een fout of onvolledigheid in deze verklarende woordenlijst staan, dan vernemen wij dat graag via info@ahealthylife.nl.