Wat is een low-FODMAP dieet?

Wie last heeft van een prikkelbare darm, herkent het misschien: een opgeblazen gevoel na het eten, buikkrampen, winderigheid of wisselende stoelgang, zonder dat er een duidelijke medische oorzaak te vinden is. Het low-FODMAP dieet is een voedingsaanpak die speciaal is ontwikkeld om dit soort klachten te verminderen. FODMAP staat voor Fermentable Oligosaccharides, Disaccharides, Monosaccharides And Polyols, een verzamelnaam voor korte-keten koolhydraten die in de darm snel gefermenteerd worden door bacteriën.

Wat zijn FODMAPs precies?

FODMAPs zijn suikers en suikeralcoholen die van nature in veel voedingsmiddelen voorkomen. Denk aan fructose (in sommige fruitsoorten en honing), lactose (in melkproducten), fructanen (in tarwe, ui en knoflook), galacto-oligosachariden (in peulvruchten) en polyolen zoals sorbitol en mannitol (in bepaalde vruchten en zoetstoffen). Deze stoffen hebben één ding gemeen: ze worden in de dunne darm slecht of onvolledig opgenomen. Daardoor bereiken ze de dikke darm, waar darmbacteriën ze vergisten. Bij dat proces ontstaan gassen en wordt extra vocht naar de darm getrokken.

Waarom geeft dat klachten?

Bij de meeste mensen verloopt die fermentatie zonder noemenswaardige problemen. Maar bij mensen met een prikkelbaredarmsyndroom (PDS), ook wel IBS genoemd, ligt dat anders. Hun darm reageert overgevoelig op de rek en spanning die het extra gas en vocht veroorzaken, een verschijnsel dat viscerale hypersensitiviteit wordt genoemd. MRI-onderzoek heeft laten zien dat fermenteerbare koolhydraten het vochtgehalte in de dunne darm verhogen en de gasproductie in de dikke darm vergroten. Bij iemand met die verhoogde darmgevoeligheid leidt dat tot buikpijn, een opgeblazen gevoel en veranderingen in het ontlastingspatroon.

Hoe werkt het dieet?

Het low-FODMAP dieet bestaat doorgaans uit drie fasen. In de eerste fase worden alle FODMAP-rijke voedingsmiddelen gedurende enkele weken sterk beperkt. Daarna volgt een herintroductiefase, waarin de verschillende FODMAP-groepen één voor één weer worden toegevoegd om te achterhalen welke specifieke koolhydraten de klachten uitlokken. Tot slot is er een onderhoudsfase, waarin alleen de persoonlijke triggerstoffen worden vermeden. Het is nadrukkelijk bedoeld als tijdelijk eliminatiedieet, niet als blijvend eetpatroon.

Wat zegt het onderzoek?

Meerdere gerandomiseerde studies en meta-analyses laten zien dat het low-FODMAP dieet bij een aanzienlijk deel van de mensen met PDS verlichting geeft van klachten als buikpijn, een opgeblazen buik en winderigheid. In een Amerikaans onderzoek meldde 40 tot 50 procent van de deelnemers met de diarree-variant van PDS voldoende verlichting van hun klachten. Het dieet wordt inmiddels in internationale richtlijnen aanbevolen wanneer algemene voedingsadviezen onvoldoende helpen.

Een aandachtspunt is de invloed op de darmmicrobiota. Doordat fermenteerbare vezels worden beperkt, kan de samenstelling van de darmflora veranderen, met name bepaalde gunstige bacteriegroepen zoals bifidobacteriën kunnen in aantal afnemen. Dat is een van de redenen waarom het dieet niet bedoeld is om langdurig in de strikte eliminatiefase te volgen, maar om gericht uit te zoeken welke voedingsmiddelen iemand wel en niet verdraagt.