Wat is lupine?

De lupine (Lupinus) is een peulvrucht die behoort tot de vlinderbloemenfamilie. Het geslacht omvat zo’n tweehonderd soorten, maar slechts een handvol daarvan wordt op grote schaal verbouwd voor menselijke consumptie. De vier meest geteelde soorten zijn de witte lupine, de gele lupine, de blauwe lupine (ook wel smalbladige lupine genoemd) en de Andeslupine. In Nederland en de rest van Europa kan lupine lokaal worden geteeld, wat het een interessant gewas maakt vanuit duurzaamheidsoogpunt.

Voedingswaarde

Lupinezaden vallen op door hun hoge eiwitgehalte, dat varieert van ongeveer 28 tot 48 gram per 100 gram, afhankelijk van de soort. Daarmee behoren ze tot de meest eiwitrijke peulvruchten. Naast eiwit bevatten de zaden voedingsvezels, B-vitamines en mineralen zoals ijzer, calcium en zink. Het vetgehalte ligt doorgaans tussen de 4,6 en 13,5 gram per 100 gram, waarbij het vooral gaat om onverzadigde vetzuren. De Andeslupine springt eruit met een vetgehalte dat kan oplopen tot zo’n 20 gram per 100 gram.

Bioactieve stoffen en alkaloïden

Lupinezaden zijn ook een bron van bioactieve verbindingen, waaronder carotenoïden, tocoferolen (vitamine E-achtige stoffen) en fenolische verbindingen met antioxidatieve eigenschappen. Daarnaast bevatten ze oligosachariden en flavonoïden. Onderzoek naar biopeptiden uit lupine-eiwit, zoals het peptide GPETAFLR uit de blauwe lupine, laat zien dat deze stoffen in laboratoriumomstandigheden beschermende effecten kunnen hebben tegen oxidatieve stress en ontstekingsprocessen.

Een belangrijk aandachtspunt bij lupine is de aanwezigheid van alkaloïden, bittere, van nature giftige stoffen die de plant produceert. Verschillende lupinesoorten bevatten quinolizidine- of piperidine-alkaloïden die toxisch kunnen zijn. Voordat lupinezaden geschikt zijn om te eten, moeten deze alkaloïden worden verwijderd door een proces dat ontbitteren wordt genoemd. Moderne voedingsvariëteiten, ook wel ‘zoete lupines’ genoemd, zijn zo veredeld dat ze veel lagere alkaloïdengehaltes hebben.

Gebruik in voeding

In de voedingsindustrie worden lupinezaden en lupine-eiwit verwerkt in uiteenlopende producten. Je vindt ze terug in vleesvervangers, als meel in brood en bakproducten en als eiwitbron in plantaardige zuivelalternatieven. Peulvruchten zoals lupine dragen bij aan het verlagen van het LDL-cholesterol, wat gunstig is voor de bloedvaten. Een vleesvervanger op basis van lupine heeft bovendien een kleinere ecologische voetafdruk dan vlees.

Lupine is in de Europese Unie aangemerkt als allergeen en moet daarom verplicht op het etiket worden vermeld. Mensen met een allergie voor pinda’s lopen een verhoogd risico op een kruisallergie met lupine, omdat beide tot de vlinderbloemenfamilie behoren.