Wat is lycopeen?

In de wereld van natuurlijke voedingsstoffen neemt lycopeen een bijzondere plek in. Het is het rode pigment dat tomaten, watermeloen, guave, papaja, roze grapefruit en bloedsinaasappels hun kenmerkende kleur geeft. Lycopeen behoort tot de carotenoïden (een grote familie van plantaardige kleurstoffen) maar verschilt op een belangrijk punt van bijvoorbeeld bètacaroteen: je lichaam kan het niet omzetten in vitamine A. Het is dus een zogenaamd non-provitamine A-carotenoïde.

Waar zit het in en hoe neem je het op?

Hoewel tomaten het bekendste zijn als bron van lycopeen, bevat watermeloen per portie zelfs een hogere concentratie. Andere bronnen zijn rozenbottels, guave en roze grapefruit. Lycopeen is vetoplosbaar, wat betekent dat je lichaam het beter opneemt in combinatie met een beetje vet. Verhitting speelt ook een rol: in verwerkte tomatenproducten zoals tomatensaus of tomatenpuree is lycopeen beter beschikbaar voor het lichaam dan in een rauwe tomaat. Dat maakt het een van de weinige voedingsstoffen die door koken juist toegankelijker worden.

Wat doet het in je lichaam?

Lycopeen is het meest voorkomende carotenoïde in het menselijk lichaam. De belangrijkste eigenschap is zijn sterke antioxidatieve werking: het neutraliseert zogenaamde reactieve zuurstofverbindingen (vrije radicalen) die cellen kunnen beschadigen. Van alle carotenoïden is lycopeen een van de meest effectieve in het onschadelijk maken van deze vrije radicalen, waaronder singlet-zuurstof, een bijzonder reactieve vorm van zuurstof.

Die antioxidatieve kracht heeft de aandacht getrokken van onderzoekers op verschillende gebieden. Zo is er wetenschappelijk onderzoek dat een verband legt tussen hogere lycopeenspiegels in het bloed en een lager risico op hart- en vaatziekten. Lycopeen lijkt bij te dragen aan het beschermen van bloedvaten, onder meer door de oxidatie van LDL-cholesterol tegen te gaan, een proces dat een rol speelt bij het ontstaan van aderverkalking. Ook is er onderzoek naar de relatie tussen lycopeen en de huid: het lijkt de gevoeligheid voor UV-schade te verminderen door van binnenuit bescherming te bieden tegen de effecten van zonlicht.

Daarnaast wordt lycopeen bestudeerd in verband met ontstekingsprocessen, stofwisselingsziekten zoals diabetes type 2 en oxidatieve stress in het algemeen. Het is goed om te weten dat veel van dit onderzoek nog in ontwikkeling is en dat de precieze werking bij mensen niet altijd even duidelijk is vastgesteld als in laboratoriumstudies.

Bijzonderheden

Lycopeen is niet iets wat je lichaam zelf aanmaakt, je bent volledig afhankelijk van je voeding om het binnen te krijgen. Het hoopt zich op in bepaalde weefsels, met name in de lever, de bijnieren, de longen en de prostaat. Dat het zich juist daar concentreert, is een van de redenen waarom onderzoekers geïnteresseerd zijn in de mogelijke beschermende rol van lycopeen in die organen.