Wat zijn lymfeklieren?

Verspreid door je hele lichaam zitten honderden kleine, boonvormige orgaantjes die samen een onmisbaar onderdeel vormen van je afweer: de lymfeklieren. Ze worden ook wel lymfeknopen of lymfeklierknopen genoemd en in medisch jargon spreekt men van nodi lymphacei. In het dagelijks taalgebruik hoor je soms de term “klieren”, bijvoorbeeld wanneer iemand zegt dat de klieren in de hals opgezet zijn.

Bouw en locatie

Een lymfeklier is doorgaans niet groter dan ongeveer één centimeter en wordt omgeven door een kapsel van bindweefsel. Binnenin bevinden zich grote aantallen lymfocyten, een type witte bloedcel dat centraal staat in je immuunsysteem. Er zijn zowel B-lymfocyten als T-lymfocyten aanwezig, die elk hun eigen rol vervullen bij het herkennen en onschadelijk maken van indringers.

Lymfeklieren liggen als tussenstations langs de lymfevaten, een netwerk van dunne vaatjes waardoor lymfevloeistof stroomt. Je vindt ze op veel plekken in het lichaam, maar de bekendste locaties zijn de hals, onder de kaak, de oksels en de liezen. Ook dieper in het lichaam (bijvoorbeeld langs de luchtpijp en in de buikholte) zitten lymfeklieren.

Wat lymfeklieren doen

De hoofdtaak van lymfeklieren is het filteren van lymfevloeistof. Terwijl deze vloeistof door de klier stroomt, worden bacteriën, virussen, afvalstoffen en andere lichaamsvreemde deeltjes (waaronder ook kankercellen) onderschept. De lymfocyten in de klier beoordelen wat er binnenkomt en zetten zo nodig een afweerreactie in gang. Op die manier functioneren lymfeklieren als filterposten die voorkomen dat ziekteverwekkers zich ongehinderd door het lichaam verspreiden.

Lymfeklieren zijn daarmee een belangrijk onderdeel van het adaptieve immuunsysteem: het deel van je afweer dat leert van eerdere infecties en gericht kan reageren op specifieke bedreigingen.

Gezwollen lymfeklieren

Wanneer je lichaam een infectie bestrijdt, kunnen lymfeklieren in de buurt van de infectiehaard opzwellen. Dat komt doordat er meer immuuncellen actief worden en de klier tijdelijk groter wordt. Bij kinderen geldt een klier als vergroot wanneer deze meer dan één centimeter breed is. Gezwollen lymfeklieren, in medische termen lymfadenopathie, zijn meestal het gevolg van een bacteriële of virale infectie. Je merkt ze het vaakst op in de hals, onder de kaak, in de oksels of in de liezen, omdat je ze daar met je vingers kunt voelen.

In zeldzamere gevallen kan zwelling van lymfeklieren wijzen op iets anders dan een infectie, zoals een auto-immuunziekte of kanker. Wanneer kankercellen in een lymfeklier terechtkomen, spreekt men van positieve lymfeklieren, een term die aangeeft dat er tumorcellen in de klier zijn aangetroffen.

Veroudering en lymfeklieren

Uit onderzoek blijkt dat lymfeklieren veranderen naarmate je ouder wordt. De structuur van het weefsel in de klier wordt stijver, wat invloed kan hebben op hoe goed immuuncellen zich erdoorheen bewegen. Dit is een van de mechanismen die bijdragen aan de geleidelijke afname van de afweerfunctie bij het ouder worden.