Wat is de maag?

De maag (in medisch vakjargon ook wel gaster of ventriculus genoemd) is een hol, gespierd orgaan dat zich links boven in de buikholte bevindt, net onder het middenrif. Het vormt een belangrijk tussenstation in het spijsverteringskanaal: voedsel komt via de slokdarm de maag binnen, wordt daar tijdelijk opgeslagen, gemengd en gedeeltelijk afgebroken en gaat vervolgens in kleine porties verder naar de dunne darm.

Bouw en werking

De maag heeft ongeveer het formaat van een kleine meloen wanneer hij gevuld is en kan zo’n 3,5 tot 4 liter aan voedsel en vloeistof bevatten. De binnenwand is bekleed met een slijmvlieslaag die miljoenen kleine klieren bevat. Die klieren produceren maagsap, een mengsel van zoutzuur en enzymen, waaronder pepsine. Het zoutzuur zorgt voor een sterk zure omgeving (met een pH rond de 1,5 tot 3,5), wat helpt om eiwitten af te breken en ziekteverwekkers in voedsel te doden. Een dikke slijmlaag beschermt de maagwand zelf tegen dit agressieve zuur.

De stevige spierlagen in de maagwand trekken ritmisch samen in golfbewegingen, ook wel peristaltiek genoemd. Daardoor wordt voedsel fijngekneed en grondig gemengd met het maagsap tot een brijachtige massa die chymus heet. Aan de onderkant van de maag zit een ringspier, de pylorus (maagportier), die als een klep werkt. Deze laat steeds kleine hoeveelheden chymus door naar het eerste deel van de dunne darm, het duodenum. Hoe snel de maag zich leegt, hangt af van de samenstelling van de maaltijd: vetrijk voedsel blijft langer in de maag dan koolhydraatrijk voedsel.

Veelvoorkomende aandoeningen

Omdat de maag dagelijks in contact staat met zuur, voedsel en micro-organismen, is het een plek waar verschillende klachten kunnen ontstaan. Enkele bekende maagaandoeningen zijn:

• Maagzweer (ulcus ventriculi): een open wond in het maagslijmvlies, vaak veroorzaakt door de bacterie Helicobacter pylori of langdurig gebruik van bepaalde pijnstillers. Klachten zijn onder meer een brandend of knagend gevoel in de bovenbuik, misselijkheid en soms bloed in de ontlasting.
• Maagpoliepen: onregelmatige weefselgroeiingen op het maagslijmvlies. Ze komen niet vaak voor en geven meestal geen klachten, maar worden soms per toeval ontdekt bij een kijkonderzoek.
• Maagkanker (maagcarcinoom): ongecontroleerde celgroei in de maagwand, meestal uitgaand van de slijmvlieslaag. Het meest voorkomende type is het adenocarcinoom. Maagkanker komt vaker voor bij mensen boven de zestig en wordt in Oost-Azië, delen van Zuid-Amerika en Oost-Europa aanzienlijk vaker vastgesteld dan in West-Europa of Noord-Amerika.

Alledaagse maag-darmklachten (zoals een opgeblazen gevoel, zuurbranden of misselijkheid) zijn heel gewoon en gaan meestal vanzelf over. Ze hangen vaak samen met wat en hoe je eet.

De maag als onderdeel van een groter geheel

Hoewel de maag traditioneel wordt gezien als een soort mengvat voor voedsel, speelt het orgaan ook een rol bij de opname van bepaalde stoffen (zoals water en sommige medicijnen) en bij de afgifte van hormonen die honger- en verzadigingssignalen beïnvloeden. De maag is daarmee meer dan alleen een tussenstop: het is een actief orgaan dat nauw samenwerkt met de rest van het spijsverteringskanaal.