Wat is een maculagat?

In het midden van je netvlies (het lichtgevoelige laagje achterin je oog) zit een klein maar bijzonder belangrijk gebiedje: de macula, ook wel de gele vlek genoemd. Dit is precies het plekje dat je gebruikt als je iemands gezicht herkent, een boek leest of kleine details wilt onderscheiden. Bij een maculagat (in de medische wereld ook wel macular hole genoemd) ontstaat er een opening in dit gevoelige weefsel, waardoor het centrale zicht verstoord raakt.

Hoe ontstaat een maculagat?

Het glasvocht (de geleiachtige substantie die het binnenste van je oog vult) verandert naarmate je ouder wordt. Het wordt dunner en begint los te laten van het netvlies. Normaal gesproken gaat dat zonder problemen, maar soms blijft het glasvocht aan de macula plakken en trekt het eraan. Die trekkracht, vitreomaculaire tractie genoemd, kan het dunne maculaweefsel beschadigen en uiteindelijk scheuren.

Lange tijd werd aangenomen dat alleen deze mechanische trekkracht verantwoordelijk was. Recenter onderzoek laat zien dat het ingewikkelder ligt: ook vloeistofbewegingen langs het netvlies, veroorzaakt door het nog beweeglijke glasvocht, kunnen al in een vroeg stadium bijdragen aan het ontstaan van een gat. Het is dus niet altijd puur een kwestie van trekken en scheuren.

Naast deze leeftijdsgerelateerde (idiopathische) vorm kan een maculagat ook ontstaan door sterke bijziendheid, oogtrauma, ontsteking of vochtophoping in de macula.

Wat merk je ervan?

De klachten ontwikkelen zich meestal geleidelijk en treffen één oog:

• Wazig of vervormd zicht in het centrum van je gezichtsveld, rechte lijnen kunnen er golvend of gebogen uitzien
• Moeite met lezen van kleine letters
• In een later stadium verschijnt er een donkere of zwarte vlek (een zogenaamd scotoom) midden in je blikveld

Het perifere zicht (alles wat je vanuit je ooghoeken ziet) blijft intact. Een maculagat leidt dan ook niet tot volledige blindheid, maar het verlies van scherp centraal zicht kan in het dagelijks leven flink hinderlijk zijn. Pijn veroorzaakt het niet.

Bij wie komt het voor?

Maculagaten komen het vaakst voor bij mensen tussen de 60 en 80 jaar en treffen vaker vrouwen dan mannen. In de meeste gevallen is er geen duidelijke aanwijsbare oorzaak. De diagnose wordt gesteld met een spleetlamp en optische coherentietomografie (OCT), een beeldvormende techniek die gedetailleerde dwarsdoorsneden van het netvlies maakt.

Soorten en stadia

Er bestaan verschillende vormen. Een volledig maculagat (full-thickness macular hole) gaat door alle lagen van de macula heen. Daarnaast bestaat er een lamellair maculagat, waarbij slechts een deel van de maculalagen is aangetast, dit geeft doorgaans mildere klachten. Een maculair pseudogat lijkt op het eerste gezicht op een echt gat, maar is in werkelijkheid een optische illusie veroorzaakt door een membraan op het netvlies dat de macula vervormt. Met OCT zijn deze vormen goed van elkaar te onderscheiden.

Bij een volledig maculagat speelt de grootte een rol: grotere gaten (met een opening van meer dan 400 micrometer) zijn lastiger en hebben over het algemeen een minder gunstig beloop dan kleinere gaten. Ongeveer de helft van de vroege stadia (stadium I) kan spontaan weer sluiten zonder dat er iets aan gedaan hoeft te worden.