Wat zijn maden?

Wanneer mensen het over maden hebben in medische context, bedoelen ze vrijwel altijd aarsmaden, kleine witte wormpjes die in de darmen leven. De wetenschappelijke naam is Enterobius vermicularis. In het Engels worden ze pinworms of threadworms genoemd. Het zijn dunne, draadvormige wormpjes van ongeveer één centimeter lang, die met het blote oog zichtbaar zijn in ontlasting of op de huid rond de anus.

Hoe een besmetting ontstaat

De levenscyclus van aarsmaden draait volledig om de mens. Vrouwelijke wormpjes kruipen ’s nachts vanuit de darm naar de huid rond de anus, waar ze duizenden microscopisch kleine eitjes afzetten. Dit veroorzaakt jeuk. Door krabben komen de eitjes onder de vingernagels terecht en van daaruit belanden ze op oppervlakken, beddengoed, speelgoed of in de mond. Zodra iemand de eitjes inslikt, komen ze in de dunne darm uit en groeien ze in enkele weken tot volwassen wormen. Zo herhaalt de cyclus zich steeds opnieuw, dit wordt auto-infectie genoemd.

De eitjes zijn bijzonder veerkrachtig: ze kunnen weken overleven op oppervlakken en kleding en verspreiden zich makkelijk binnen huishoudens en groepen kinderen. Besmetting verloopt dus via de mond, niet via de huid.

Wie het treft en hoe vaak

Aarsmaden zijn wereldwijd de meest voorkomende darmparasiet bij kinderen. Ze komen in alle delen van de wereld voor, ook in welvarende landen. Vooral kinderen op crèches en basisscholen lopen risico, omdat ze veel in nauw contact met elkaar zijn en hygiënegewoonten nog in ontwikkeling zijn. Onderzoek in onder meer Taiwan en China laat zien dat de prevalentie in rijkere regio’s geleidelijk daalt, maar dat besmettingen hardnekkig blijven voorkomen in voorschoolse settings. Overdracht binnen gezinnen speelt een belangrijke rol: schoolgaande broertjes of zusjes kunnen de infectie meebrengen naar jongere kinderen thuis.

Wat je eraan merkt

Het meest kenmerkende symptoom is jeuk rond de anus, vooral ’s nachts, precies het moment waarop de vrouwelijke wormpjes hun eitjes leggen. Bij meisjes en vrouwen kan de jeuk zich ook uitbreiden naar de vaginale regio. Soms zijn de wormpjes zichtbaar als kleine witte draadjes in de ontlasting of op de huid. Veel mensen hebben echter nauwelijks klachten en weten niet dat ze besmet zijn.

In zeldzame gevallen kan een langdurige of zware besmetting leiden tot buikpijn, onrustige slaap of prikkelbaarheid. Er zijn ook gevallen beschreven waarin een aarsmadenbesmetting werd verward met andere darmaandoeningen, zoals eosinofiele colitis, doordat de wormpjes een ontstekingsreactie in het darmslijmvlies kunnen uitlokken.

Bijzonderheden

Hoewel aarsmaden vervelend en hardnekkig kunnen zijn, zijn ze in de regel onschuldig. De besmetting zegt niets over iemands hygiëne of leefomstandigheden, het is simpelweg een zeer besmettelijke parasiet die zich makkelijk verspreidt waar mensen dicht op elkaar leven. Opvallend is dat de diagnostiek vaak niet via een standaard ontlastingstest verloopt, maar via de zogeheten plakbandmethode: ’s ochtends vroeg wordt een stukje plakband op de huid rond de anus gedrukt om eitjes op te vangen, die vervolgens onder de microscoop bekeken worden.