Wat is melatonine als supplement?

Je lichaam maakt van nature melatonine aan in de pijnappelklier, een klein orgaantje diep in de hersenen. Dit hormoon speelt een sleutelrol in je slaap-waakritme: zodra het donker wordt, stijgt de melatonineproductie en word je slaperig. Bij daglicht daalt de aanmaak weer. Als supplement is melatonine verkrijgbaar in tabletten, capsules en druppels en het wordt veel gebruikt door mensen bij wie dit natuurlijke ritme verstoord is geraakt.

Wanneer raakt het ritme verstoord?

Je biologische klok kan om allerlei redenen uit de pas lopen. Denk aan nachtdiensten, jetlag, onregelmatige werktijden of langdurige blootstelling aan kunstlicht in de avonduren. Bij nachtwerkers wordt de eigen melatonineproductie onderdrukt doordat ze tijdens de natuurlijke donkerperiode aan licht worden blootgesteld. Ook bij ouderen neemt de lichaamseigen aanmaak van melatonine vaak af, waardoor het slaap-waakritme minder scherp wordt.

Hoe werkt het als supplement?

Melatonine als supplement bootst het signaal na dat je lichaam normaal gesproken zelf afgeeft wanneer het tijd is om te slapen. Het helpt daarmee vooral om het moment van inslapen te verschuiven, eerder of later, afhankelijk van wanneer je het inneemt. Onderzoek laat zien dat het tijdstip en de dosering van inname bepalen in welke richting het slaap-waakritme opschuift. Het gaat dus niet zozeer om een slaapmiddel dat je bewustzijn onderdrukt, maar om een stof die je interne klok bijstelt.

Er bestaan varianten met directe afgifte en varianten met verlengde afgifte (ook wel prolonged-release genoemd). Die laatste zijn ontworpen om het natuurlijke patroon van melatonineafgifte gedurende de nacht beter na te bootsen, in plaats van één korte piek te geven.

Gebruik en populariteit

Het gebruik van melatoninesupplementen is de afgelopen twee decennia flink toegenomen. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat het aantal volwassenen dat melatonine gebruikt tussen 1999 en 2018 aanzienlijk is gestegen. In Nederland is melatonine in lage doseringen vrij verkrijgbaar als supplement. Hogere doseringen vallen onder de categorie geneesmiddelen.

Naast slaap en ritmeregulatie heeft melatonine ook antioxidatieve en ontstekingsremmende eigenschappen. Daarom wordt het in onderzoeksverband ook bestudeerd bij nachtwerkers (onder meer in relatie tot oxidatieve DNA-schade) en bij sporters, waar het mogelijk een rol speelt bij het beschermen van spierweefsel tegen oxidatieve stress na intensieve inspanning. Deze toepassingen zijn nog volop in onderzoek en de resultaten zijn wisselend.

Melatonine is dus geen klassiek slaapmiddel, maar eerder een ritmecorrector: het helpt je lichaam herinneren wanneer het nacht is. Dat maakt het vooral interessant voor situaties waarin je biologische klok en je dagelijkse schema niet meer op elkaar zijn afgestemd.