Wat is metabool syndroom?

Wanneer artsen spreken over het metabool syndroom, bedoelen ze geen losse ziekte, maar een cluster van lichamelijke afwijkingen die tegelijkertijd voorkomen. Het gaat om een samenspel van risicofactoren die elk op zich al ongunstig zijn, maar die in combinatie het risico op ernstige aandoeningen flink vergroten. Andere benamingen die je kunt tegenkomen zijn syndroom X, insulineresistentiesyndroom of in het Engels metabolic syndrome (MetS).

Welke risicofactoren horen erbij?

Er is sprake van een metabool syndroom als iemand aan minstens drie van de volgende vijf criteria voldoet:

• Een grote tailleomvang, veel vet rond de buik, ook wel abdominale obesitas genoemd. Mensen met dit lichaamstype worden soms beschreven als “appelvormig”, omdat het gewicht zich vooral rond het midden ophoopt.
• Verhoogde bloeddruk (hypertensie).
• Een te hoog bloedsuikergehalte (hyperglykemie), vaak een teken dat het lichaam minder goed reageert op insuline.
• Verhoogde triglyceriden, een type vet in het bloed.
• Een te laag gehalte aan HDL-cholesterol, het zogenaamde “goede” cholesterol.

Deze vijf factoren vormen samen het kenmerkende profiel. Ze hoeven niet allemaal aanwezig te zijn: drie van de vijf is genoeg voor de diagnose.

Hoe ontstaat het?

De precieze oorzaak is niet volledig opgehelderd, maar twee factoren spelen een hoofdrol. De eerste is overgewicht, vooral wanneer het vet zich rond de buikorganen ophoopt. Dit zogenaamde viscerale vet is stofwisselingsactief en draagt bij aan een chronische, laaggradige ontstekingsreactie in het lichaam. De tweede sleutelfactor is insulineresistentie: cellen reageren minder goed op het hormoon insuline, waardoor de bloedsuikerspiegel stijgt en de alvleesklier steeds meer insuline moet aanmaken. Die twee processen (te veel buikvet en verminderde insulinegevoeligheid) versterken elkaar en zetten een keten van stofwisselingsverstoringen in gang.

Daarnaast spelen leeftijd, erfelijke aanleg, te weinig lichaamsbeweging en voedingspatroon een rol. Het syndroom komt vaker voor naarmate mensen ouder worden en de prevalentie verschilt tussen bevolkingsgroepen.

Wat merk je ervan?

Het verraderlijke is dat je het metabool syndroom vaak niet voelt. Er zijn doorgaans geen duidelijke klachten. Een brede taille kan een zichtbaar signaal zijn en bij sterk verhoogde bloedsuiker kunnen symptomen van diabetes optreden, maar in veel gevallen wordt het syndroom pas ontdekt bij een bloedonderzoek of gezondheidscheck.

Hoe vaak komt het voor?

Het metabool syndroom is wijdverbreid. Naar schatting heeft ongeveer een derde van de volwassenen in de Verenigde Staten ermee te maken en ook in Europa stijgen de cijfers. Het wordt beschouwd als een groeiend volksgezondheidsprobleem. Bij kinderen en jongeren is er eveneens toenemende aandacht voor het syndroom, al ontbreekt daar nog een eenduidige, internationaal geaccepteerde definitie. De gehanteerde criteria variëren, waardoor prevalentiecijfers bij jongeren sterk uiteenlopen.