Wat is het microbioom?

In en op je lichaam wonen biljoenen micro-organismen: bacteriën, virussen, schimmels en gisten. Al die microscopisch kleine bewoners samen vormen je microbioom. Je komt de term ook wel tegen als microbiota of microflora, al wordt ‘microbioom’ strikt genomen soms breder opgevat en verwijst het dan ook naar het genetisch materiaal van al die organismen. In de praktijk worden de woorden door elkaar gebruikt.

Veruit de grootste en meest bestudeerde verzameling micro-organismen zit in je darmen, het darmmicrobioom. Daar leven honderden verschillende bacteriesoorten bij elkaar, in een gemeenschap die bij ieder mens uniek is. De samenstelling verschilt van persoon tot persoon en verandert ook van dag tot dag, onder invloed van wat je eet, welke medicijnen je gebruikt, hoe snel voedsel door je darmen beweegt en zelfs de zuurgraad in verschillende delen van het spijsverteringskanaal.

Wat doet het darmmicrobioom?

De micro-organismen in je darm zijn niet zomaar passagiers. Ze spelen een actieve rol bij de vertering van voedingsvezels die je lichaam zelf niet kan afbreken. Bij dat fermentatieproces ontstaan stoffen (zoals korteketenvetzuren) die je darmwand voeden. Daarnaast helpt het microbioom bij de bescherming tegen ziekteverwekkers: de aanwezige bacteriën bezetten als het ware de ruimte, waardoor schadelijke indringers minder kans krijgen. Ook is het microbioom betrokken bij de werking van het immuunsysteem.

Wat beïnvloedt de samenstelling?

Je darmmicrobioom begint zich al rond de geboorte te vormen. De manier waarop een baby geboren wordt, borstvoeding of flesvoeding en vroeg antibioticagebruik hebben allemaal invloed op hoe die eerste bacteriegemeenschap eruitziet. Op latere leeftijd spelen voeding en medicijngebruik een grote rol. Uit bevolkingsonderzoek in België en Nederland bleek dat tientallen factoren samenhangen met de samenstelling van het microbioom, waaronder dieet, medicijngebruik en zelfs de consistentie van de ontlasting. Antibiotica hebben een bijzonder sterke invloed: ze doden niet alleen schadelijke bacteriën, maar verstoren ook de balans van de nuttige darmbewoners, vooral bij kinderen.

Microbioom en ziekte

Onderzoekers vinden steeds vaker verbanden tussen een verstoord microbioom, ook wel dysbiose genoemd en uiteenlopende aandoeningen. Bij mensen met overgewicht is bijvoorbeeld een verschuiving waargenomen in de verhouding tussen bepaalde bacteriegroepen, al zijn de verschillen kleiner en minder eenduidig dan aanvankelijk gedacht. Ook bij psychiatrische aandoeningen zoals depressie, bipolaire stoornis en schizofrenie zijn afwijkingen in de darmbacteriën beschreven, hoewel die afwijkingen niet specifiek genoeg lijken om als kenmerkend voor één bepaalde stoornis te gelden. Bij de ziekte van Alzheimer zijn veranderingen in het darmmicrobioom zelfs al zichtbaar vóórdat er duidelijke geheugenproblemen optreden.

Belangrijk om te weten: de meeste van deze bevindingen laten een verband zien, maar dat betekent niet automatisch dat het microbioom de oorzaak is van de aandoening. Of het gericht aanpassen van de darmflora ziekten kan voorkomen of verbeteren, is nog grotendeels onopgehelderd.