Wat is moedermelk?

Wanneer een vrouw een kind krijgt, gaan de melkklieren in haar borsten melk produceren. Deze moedermelk (ook wel borstvoeding genoemd) is van nature precies afgestemd op wat een pasgeboren baby nodig heeft. Het is de eerste voeding die een mens binnenkrijgt en wordt wereldwijd beschouwd als de meest volledige voedingsbron voor zuigelingen in de eerste zes levensmaanden.

Samenstelling

Moedermelk is veel meer dan een simpele vloeistof. Het bevat een complexe mix van vetten, eiwitten, koolhydraten (voornamelijk lactose), vitaminen en mineralen. Rijpe moedermelk bestaat ruwweg uit 3 tot 5 procent vet, rond de 1 procent eiwit en zo’n 7 procent koolhydraten. Maar naast deze voedingsstoffen zitten er ook talloze bioactieve stoffen in: antistoffen zoals immunoglobuline A, groeifactoren, hormonen, enzymen en zelfs stamcellen. Samen zorgen deze componenten niet alleen voor voeding, maar ook voor bescherming tegen infecties en ondersteuning van de ontwikkeling van het afweersysteem en de darmflora van de baby.

Een bijzonder bestanddeel zijn de humane melkoligosachariden (HMO’s). Dit zijn complexe suikers die de baby zelf niet kan verteren, maar die als voedingsbodem dienen voor gunstige darmbacteriën. Ze werken daarmee als een soort natuurlijke prebiotica. Daarnaast bevatten de vetten in moedermelk belangrijke langketenige meervoudig onverzadigde vetzuren die een rol spelen bij de ontwikkeling van het zenuwstelsel en de stofwisseling.

Veranderlijke samenstelling

Wat moedermelk uniek maakt, is dat de samenstelling niet vaststaat. In de eerste dagen na de bevalling produceert de borst colostrum: een dikke, geelachtige voormelk die bijzonder rijk is aan antistoffen en afweerstoffen. Na enkele dagen verandert dit geleidelijk in zogenaamde overgangsmelk en uiteindelijk in rijpe melk. Maar ook daarna blijft de samenstelling verschuiven, van voeding tot voeding, van ochtend tot avond en naarmate de baby ouder wordt. Zelfs binnen één voedingsmoment verandert de melk: aan het begin is ze wateriger en aan het eind vetrijker.

De voeding en leefstijl van de moeder hebben een beperkte invloed op de samenstelling. Wat de moeder eet, beïnvloedt vooral de smaak en geur van de melk, waardoor de baby al vroeg kennismaakt met verschillende smaken. De hoeveelheden van de meeste voedingsstoffen worden grotendeels door het lichaam zelf gereguleerd. Wel zijn er twee uitzonderingen: vitamine D en vitamine K zitten van nature in te lage hoeveelheden in moedermelk voor een optimale ontwikkeling van het kind.

Beschermende werking

Pasgeborenen komen ter wereld met een afweersysteem dat al werkt, maar nog onrijp is. Moedermelk springt daar op in door een breed scala aan immuuncomponenten mee te geven. Naast antistoffen bevat de melk ook goedaardige bacteriën die helpen bij de opbouw van een gezonde darmflora. Deze wisselwerking tussen voedingsstoffen, micro-organismen en afweerstoffen maakt moedermelk tot veel meer dan alleen voedsel, het is een levend, dynamisch systeem dat zich voortdurend aanpast aan de behoeften van het groeiende kind.