Wat is een multivitamine?

Wanneer je dagelijkse voeding niet alle voedingsstoffen levert die je lichaam nodig heeft, kan een multivitamine dienen als aanvulling. Het gaat om een supplement dat meerdere vitaminen bundelt in één tablet, capsule, poeder of vloeistof. Veel preparaten bevatten naast vitaminen ook mineralen (zoals ijzer, zink of calcium) en soms sporenelementen (zoals selenium of koper). De exacte samenstelling verschilt sterk per product: sommige multivitaminen bevatten slechts een handvol voedingsstoffen in bescheiden hoeveelheden, terwijl andere tientallen ingrediënten combineren in doses die boven de dagelijks aanbevolen hoeveelheid liggen.

Wie gebruikt het en waarom?

Multivitaminen behoren wereldwijd tot de meest gebruikte supplementen. In de Verenigde Staten neemt naar schatting één op de drie volwassenen regelmatig een multivitamine. Mensen gebruiken ze om uiteenlopende redenen: als vangnet bij een eenzijdig eetpatroon, tijdens periodes van verhoogde behoefte (zoals een zwangerschap) of simpelweg uit voorzorg. In lage- en middeninkomenslanden, waar voedingstekorten vaker voorkomen, worden multivitaminen soms gericht ingezet om tekorten aan micronutriënten aan te pakken. Zo is in Bangladesh bijna de helft van de zwangere vrouwen anemisch, wat het gebruik van supplementen daar extra relevant maakt.

Wat zegt het onderzoek?

Over de gezondheidswinst van multivitaminen voor de algemene bevolking bestaat veel wetenschappelijke discussie. Een groot Amerikaans onderzoek met ruim 390.000 deelnemers en meer dan twintig jaar aan gegevens vond geen verband tussen dagelijks multivitaminegebruik en een lager sterfterisico. De Amerikaanse preventieve gezondheidsdienst (USPSTF) concludeerde in 2022 dat er onvoldoende bewijs is om te bepalen of multivitaminen hart- en vaatziekten of kanker helpen voorkomen bij gezonde volwassenen. Dat betekent niet dat ze nutteloos zijn, het betekent dat de wetenschap op dit moment geen duidelijk voordeel kan aantonen voor mensen die al gevarieerd eten.

Bij specifieke groepen liggen de zaken soms anders. Onderzoek onder zwangere vrouwen laat zien dat het gebruik van foliumzuur en multivitaminen rond de conceptie samenhangt met een lager risico op bepaalde aangeboren afwijkingen, waaronder neuralebuisdefecten. Een Scandinavische studie vond vergelijkbare aanwijzingen in Noorse geboorteregistraties over een periode van veertien jaar. Ook is er onderzoek dat een verband suggereert tussen multivitaminegebruik vóór en tijdens de zwangerschap en een verminderd risico op autismespectrumstoornissen bij het kind, al is meer onderzoek nodig om die relatie goed te begrijpen.

Bij ouderen met milde cognitieve achteruitgang is in kleinschalig onderzoek gekeken naar het effect van multivitaminen op het geheugen en de stemming, met wisselende resultaten. De wetenschap op dit vlak is nog niet uitgekristalliseerd.

Waar let je op bij de samenstelling?

Omdat er geen universele standaard bestaat voor wat een multivitamine precies moet bevatten, lopen producten enorm uiteen. Sommige zijn afgestemd op een bepaalde doelgroep (denk aan preparaten voor zwangere vrouwen, kinderen of vijftigplussers) terwijl andere een breed spectrum aan voedingsstoffen bieden zonder specifieke focus. De hoeveelheden per vitamine of mineraal kunnen variëren van een fractie van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid tot een veelvoud daarvan.