Wat is nachtdiensten en gezondheid?

Wie regelmatig ’s nachts werkt, gaat in tegen wat het lichaam van nature wil: overdag actief zijn en ’s nachts rusten. Dit ingebouwde dag-en-nachtritme (ook wel circadiaan ritme genoemd) stuurt allerlei lichaamsprocessen aan, van de aanmaak van hormonen tot de stofwisseling en de lichaamstemperatuur. Nachtwerk draait dit ritme om en het lichaam krijgt daardoor tegenstrijdige signalen. Je bent actief terwijl je biologische klok aangeeft dat het tijd is om te slapen en je probeert te slapen terwijl het licht is en je lichaam eigenlijk wakker wil zijn.

Slaapverstoring en vermoeidheid

Het meest directe gevolg van nachtdiensten is slaapverlies. Mensen die ’s nachts werken slapen overdag vaak korter en minder diep dan ze ’s nachts zouden doen. Dat komt doordat daglicht, omgevingsgeluid en sociale activiteiten het moeilijk maken om overdag goed in slaap te vallen en te blijven. Deze optelsom van te weinig en te lichte slaap leidt tot chronische vermoeidheid, verminderde concentratie en een groter risico op fouten en ongelukken, zowel op het werk als in het verkeer.

Gevolgen voor het hart, de stofwisseling en de spijsvertering

Bij mensen die jarenlang veel nachtdiensten draaien, zien onderzoekers een duidelijk verhoogd risico op hart- en vaatziekten. De verstoring van het circadiaan ritme brengt hormonale veranderingen teweeg die de bloeddruk kunnen verhogen en de stofwisseling ontregelen. Daardoor neemt ook de kans op diabetes type 2 en overgewicht toe. Het lichaam gaat anders om met suikers en vetten wanneer het eetpatroon verschuift naar de nacht, een moment waarop het spijsverteringsstelsel normaal gesproken in ruststand staat.

Recenter onderzoek laat bovendien zien dat nachtwerk de samenstelling van de darmmicrobiota (de bacteriën in je darmen) kan beïnvloeden. Een verstoord dag-en-nachtritme in combinatie met onregelmatig eten kan leiden tot een minder gevarieerde darmflora, wat weer samenhangt met ontstekingsreacties en stofwisselingsproblemen.

Mentale gezondheid en sociale gevolgen

Naast lichamelijke klachten speelt ook de mentale belasting een rol. Nachtwerkers hebben vaker last van somberheid, prikkelbaarheid en stemmingswisselingen. Deels komt dat door het slaaptekort zelf, deels doordat het sociale leven onder druk komt te staan. Je leeft in een ander ritme dan je omgeving, dat maakt het lastiger om tijd door te brengen met familie en vrienden, wat op den duur kan bijdragen aan gevoelens van isolement.

Wie heeft er vooral mee te maken?

Nachtdiensten komen veel voor in de zorg, bij hulpdiensten, in de industrie en in de transportsector. Verpleegkundigen, ambulancemedewerkers en fabrieksarbeiders behoren tot de groepen die het vaakst met de gevolgen te maken krijgen. Niet iedereen reageert hetzelfde op nachtwerk: sommige mensen passen zich redelijk aan, terwijl anderen al snel klachten ontwikkelen. Leeftijd speelt daarbij een rol, naarmate je ouder wordt, wordt het voor het lichaam moeilijker om zich aan te passen aan wisselende dienstroosters.