Wat is noradrenaline?

In je lichaam circuleert een stof die je scherp houdt wanneer dat nodig is: noradrenaline. Deze stof, in de Engelstalige wereld meestal norepinefrine genoemd, vervult een dubbele functie. Enerzijds werkt het als neurotransmitter, een signaalmolecuul dat boodschappen doorgeeft tussen zenuwcellen in de hersenen. Anderzijds functioneert het als hormoon dat via de bloedbaan organen in het hele lichaam kan bereiken. Noradrenaline behoort tot de catecholamines, dezelfde groep waartoe ook adrenaline en dopamine behoren. Ondanks de naamgelijkenis zijn noradrenaline en adrenaline twee verschillende stoffen met deels overlappende, maar ook eigen effecten.

Waar wordt het aangemaakt?

In de hersenen is de locus coeruleus de belangrijkste producent van noradrenaline. Dit kleine kerngebied in de hersenstam stuurt vertakkingen naar vrijwel alle hersengebieden en bepaalt zo mede hoe alert en wakker je bent. Buiten het centrale zenuwstelsel wordt noradrenaline vrijgemaakt aan de uiteinden van zenuwen die deel uitmaken van het sympathische zenuwstelsel, het deel van je autonome zenuwstelsel dat je lichaam klaarmaakt voor actie. Daarnaast produceert het bijniermerg noradrenaline als hormoon, dat het rechtstreeks in de bloedbaan afgeeft.

Wat doet het in je lichaam?

Noradrenaline speelt een centrale rol bij de zogenaamde vecht-of-vluchtreactie. Wanneer je lichaam een bedreiging waarneemt, zorgt een toename van noradrenaline ervoor dat je hartslag versnelt, je bloeddruk stijgt en je bloedvaten vernauwen, zodat spieren en vitale organen extra zuurstof en brandstof krijgen. In de hersenen verhoogt het je alertheid, scherpt het je aandacht aan en helpt het bij het vormen en ophalen van herinneringen. Het heeft daarmee invloed op zowel je cognitieve prestaties als je emotionele toestand.

Betrokkenheid bij gezondheid en ziekte

Omdat noradrenaline zo breed in het lichaam werkzaam is, speelt het een rol bij uiteenlopende aandoeningen. Bij stemmingsstoornissen zoals depressie is de catecholaminehypothese (het idee dat een verstoorde balans van onder meer noradrenaline en serotonine bijdraagt aan het ontstaan van klachten) al ruim zestig jaar een invloedrijk verklaringsmodel. Bij angststoornissen worden medicijnen ingezet die de heropname van noradrenaline en serotonine remmen (SNRI’s), wat de beschikbaarheid van deze stoffen in de hersenen beïnvloedt. Ook bij neurodegeneratieve aandoeningen zoals de ziekte van Alzheimer en de ziekte van Parkinson zijn verlaagde noradrenalinespiegels in bepaalde hersengebieden waargenomen. Zo blijkt de locus coeruleus bij Alzheimer al vroeg in het ziekteproces aangetast te raken, wat de noradrenalineafgifte in de rest van het brein vermindert.

Daarnaast is noradrenaline betrokken bij de dagelijkse biologische klok. De productie ervan schommelt gedurende de dag en beïnvloedt onder meer de werking van het immuunsysteem via het zogenaamde adrenerge signaleringssysteem. Overdag, wanneer het sympathische zenuwstelsel actiever is, liggen de noradrenalinespiegels doorgaans hoger dan ’s nachts.