Wat is ontsteking van de endeldarm (proctitis)?

De endeldarm, in medische termen het rectum, is het laatste deel van de dikke darm, vlak voor de anus. Wanneer het slijmvlies van dit stukje darm ontstoken raakt, spreken artsen van proctitis. Het is een aandoening die zowel kortdurend als langdurig kan zijn, afhankelijk van de onderliggende oorzaak.

Hoe ontstaat het?

Er zijn verschillende oorzaken voor een ontsteking van de endeldarm. De belangrijkste zijn:

• Inflammatoire darmziekten (IBD): Bij colitis ulcerosa kan de ontsteking beperkt blijven tot het rectum. Dit wordt dan ulceratieve proctitis genoemd en vormt naar schatting zo’n 37% van alle gevallen van colitis ulcerosa. Ook de ziekte van Crohn kan proctitis veroorzaken.
• Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s): Infecties met gonorroe, chlamydia, herpes of lymfogranuloma venereum kunnen het rectale slijmvlies aantasten. Dit komt vooral voor bij mensen die anale seks hebben.
• Bestraling: Na radiotherapie in het bekkengebied, bijvoorbeeld bij de behandeling van blaas-, prostaat- of baarmoederhalskanker, kan het rectumslijmvlies beschadigd raken. Dit heet stralingsgeïnduceerde proctitis (of chronische radiatie-proctitis) en kan zich soms pas maanden na de bestraling openbaren.
• Overige oorzaken: Denk aan auto-immuunreacties, bepaalde medicijnen of ischemie (verminderde bloedtoevoer). Bij kinderen kan een bacteriële infectie met dezelfde bacterie die keelontsteking veroorzaakt (groep A-streptokok) soms proctitis geven. In sommige gevallen wordt er geen duidelijke oorzaak gevonden.

Wat merk je eraan?

De klachten kunnen mild tot behoorlijk hinderlijk zijn. Kenmerkend is een aanhoudend gevoel dat je naar het toilet moet, ook als er weinig of niets komt, een vervelend aandranggevoel dat je dagelijks ritme flink kan verstoren. Andere veelvoorkomende verschijnselen zijn bloedverlies uit de anus, slijm bij de ontlasting, pijn in of rond de endeldarm, buikpijn aan de linkerkant en diarree. Sommige mensen ervaren ook pijn tijdens de stoelgang.

Bijzonderheden

Hoewel ulceratieve proctitis soms wordt gezien als een milde variant van colitis ulcerosa (de ontsteking is immers beperkt tot een klein stukje darm) laat onderzoek zien dat de impact op het dagelijks leven aanzienlijk kan zijn. De klachten kunnen hardnekkig zijn en de kwaliteit van leven merkbaar verminderen, ook al is het ontstoken gebied relatief klein. Dat maakt het een aandoening die makkelijk wordt onderschat, zowel door de omgeving als soms door zorgverleners zelf.