Wat is ontsteking?

Wanneer je lichaam gewond raakt, in aanraking komt met ziekteverwekkers of op een andere manier geprikkeld wordt, treedt er een verdedigingsmechanisme in werking. Dat mechanisme noemen we ontsteking, in medisch vakjargon ook wel inflammatie genoemd. Het is geen ziekte op zich, maar juist een teken dat je lichaam actief bezig is zichzelf te beschermen en te herstellen.

Hoe een ontsteking ontstaat

Bij weefselschade (denk aan een snijwond, een insectenbeet of het binnendringen van bacteriën) sturen beschadigde cellen signaalstoffen uit. Die stoffen zorgen ervoor dat bloedvaten in het getroffen gebied zich verwijden, waardoor er meer bloed naartoe stroomt. Tegelijk worden de wanden van die bloedvaten doorlaatbaarder, zodat witte bloedcellen en vloeistof makkelijker het weefsel in kunnen trekken. De witte bloedcellen ruimen daar beschadigde cellen en eventuele indringers op. Dit hele proces is wat je van buitenaf als ontsteking waarneemt.

De vijf klassieke kenmerken

Al sinds de oudheid worden vijf herkenbare verschijnselen aan ontsteking gekoppeld:

• Roodheid: door de toegenomen bloedtoevoer kleurt het gebied rood.
• Warmte: dat extra bloed brengt ook warmte mee.
• Zwelling: vocht en afweercellen hopen zich op in het weefsel.
• Pijn: de zwelling en de vrijgekomen signaalstoffen prikkelen zenuwuiteinden.
• Functieverlies: het aangedane lichaamsdeel werkt tijdelijk minder goed, bijvoorbeeld doordat bewegen pijn doet.

Acuut en chronisch

Er is een belangrijk onderscheid tussen acute ontsteking en chronische ontsteking. De acute vorm is kortdurend: je lichaam reageert snel, ruimt de schade op en het herstel begint. Denk aan de rode, warme plek rond een splinter die na een paar dagen weer verdwijnt. Bij chronische ontsteking blijft het ontstekingsproces veel langer actief, soms weken, maanden of zelfs jaren. Dat kan gebeuren wanneer de oorzaak niet verdwijnt, of wanneer het afweersysteem per ongeluk lichaamseigen weefsel blijft aanvallen. Chronische ontsteking speelt een rol bij uiteenlopende aandoeningen, van gewrichtsklachten tot darmziekten.

Waar in het lichaam

Een ontsteking kan vrijwel overal optreden. Bij een longontsteking (pneumonie) is het longweefsel aangedaan, vaak door bacteriën of virussen. Maar ook huid, gewrichten, darmen, de lever of dieper gelegen structuren kunnen ontsteken. Soms is de ontsteking duidelijk zichtbaar aan het oppervlak, zoals bij een geïnfecteerde wond. In andere gevallen speelt het proces zich diep in het lichaam af en merk je het vooral aan koorts, vermoeidheid of pijn.

Het is goed om te beseffen dat ontsteking op zichzelf geen vijand is. Het is de manier waarop je lichaam zichzelf beschermt en genezing op gang brengt. Pas wanneer die reactie ontspoort (te heftig, te lang, of gericht tegen eigen weefsel) kan het problemen veroorzaken.