Wat is osteoporose?

Je botten lijken misschien onveranderlijk, maar in werkelijkheid is botweefsel voortdurend in beweging. Oud botweefsel wordt afgebroken en nieuw botweefsel wordt aangemaakt, een proces dat je hele leven doorgaat. Bij osteoporose raakt dit evenwicht verstoord: er wordt meer bot afgebroken dan er nieuw bij komt. Het gevolg is dat de botten geleidelijk dunner, poreuzer en kwetsbaarder worden. In het dagelijks taalgebruik wordt osteoporose vaak botontkalking genoemd, al dekt die term de lading niet helemaal, het gaat niet alleen om kalkverlies, maar om een algehele afname van botdichtheid en botsterkte.

Hoe het ontstaat

Tot ongeveer je dertigste bouwt je lichaam meer bot op dan het afbreekt. Daarna neemt de botmassa langzaam af, als normaal onderdeel van het ouder worden. Bij sommige mensen verloopt dat verlies sneller dan gemiddeld en dan kan osteoporose ontstaan. Vooral na de overgang speelt dit bij vrouwen een grote rol: de daling van oestrogeen versnelt het botverlies aanzienlijk. Vrouwen met een witte of Aziatische achtergrond lopen daarbij een verhoogd risico. Maar ook mannen kunnen osteoporose krijgen, zeker op hogere leeftijd.

Naast veroudering en hormonale veranderingen zijn er andere factoren die het risico vergroten. Langdurig gebruik van corticosteroïden kan de botdichtheid flink aantasten, dat wordt glucocorticoïd-geïnduceerde osteoporose genoemd. Ook aandoeningen die de opname van voedingsstoffen verstoren, zoals na een grote buikoperatie, kunnen bijdragen aan botverlies doordat het lichaam minder calcium en vitamine D opneemt. Daarnaast spelen te weinig beweging, een laag lichaamsgewicht en roken een rol.

Wat je eraan merkt

Het verraderlijke van osteoporose is dat je er in het begin niets van voelt. Er is geen pijn, geen stijfheid, geen waarschuwingssignaal. Veel mensen ontdekken pas dat ze osteoporose hebben op het moment dat ze een bot breken, soms bij iets onschuldigs als bukken, hoesten of een kleine misstap. De meest voorkomende breuken zitten in de heup, de pols en de wervels van de ruggengraat.

Bij wervelbreuken kan het bot langzaam inzakken zonder dat er een duidelijk breukmoment is. Dat uit zich dan in rugpijn, een gebogen houding of lengteverlies over de jaren. Iemand die een paar centimeter kleiner wordt, heeft daar mogelijk een ingezakte wervel aan te danken.

Hoe vaak het voorkomt

Osteoporose is een veelvoorkomende aandoening, vooral onder ouderen. Met de vergrijzing van de bevolking neemt het aantal mensen met osteoporose wereldwijd toe. De botdichtheid wordt gemeten met een zogenoemde DEXA-scan (dual energy X-ray absorptiometry), waarbij de uitslag wordt uitgedrukt in een T-score. Bij vrouwen na de overgang en mannen vanaf 50 jaar geldt een T-score van −2,5 of lager als osteoporose. Bij jongere mensen wordt de botdichtheid anders beoordeeld. De dichtheid van de heup is daarbij de beste voorspeller voor heupfracturen, terwijl metingen aan de lumbale wervelkolom het meest geschikt zijn om veranderingen in de tijd te volgen.

Naast de botdichtheid zelf speelt ook de kwaliteit van het botweefsel een rol. Osteoporose gaat gepaard met veranderingen in de microstructuur van het bot, het interne netwerk van botbalkjes wordt dunner en onregelmatiger, waardoor het bot minder belasting kan dragen. Dat verklaart waarom twee mensen met dezelfde botdichtheid toch een verschillend breukrisico kunnen hebben.