Wat is overgevoelig voor melk?

Wanneer iemand overgevoelig is voor melk, reageert het lichaam ongewoon op een of meer bestanddelen in koemelk. Dat kan op twee heel verschillende manieren gebeuren: via het immuunsysteem (melkallergie) of via het spijsverteringsstelsel (lactose-intolerantie). Hoewel de klachten soms op elkaar lijken, gaat het om fundamenteel andere processen in het lichaam.

Melkallergie

Bij een koemelkallergie herkent het immuunsysteem een of meer eiwitten in koemelk (zoals caseïne of wei-eiwitten) als lichaamsvreemd en gevaarlijk. Het lichaam maakt antistoffen aan en zet een afweerreactie in gang die klachten veroorzaakt. Die klachten kunnen snel optreden, binnen minuten tot uren, maar soms ook pas na een dag of langer. Veelvoorkomende verschijnselen zijn huiduitslag (zoals eczeem), zwelling, buikpijn, braken en diarree. In zeldzame gevallen kan een ernstige allergische reactie ontstaan, anafylaxie, die levensbedreigend kan zijn. Opvallend genoeg kunnen zelfs minuscule hoeveelheden melkeiwit al een reactie uitlokken. Zo is beschreven dat lactose die als hulpstof in een geneesmiddel werd gebruikt, sporen melkeiwit bevatte die bij een kind met melkallergie een anafylactische reactie veroorzaakten.

Koemelkallergie komt het vaakst voor bij jonge kinderen. Bij veel kinderen verdwijnt de allergie vanzelf naarmate ze ouder worden, maar een deel houdt er last van tot in de volwassenheid.

Lactose-intolerantie

Bij lactose-intolerantie speelt het immuunsysteem geen rol. Hier gaat het om een tekort aan het enzym lactase, dat nodig is om melksuiker (lactose) in de dunne darm af te breken. Wanneer er onvoldoende lactase aanwezig is, komt de lactose onverteerd in de dikke darm terecht. Daar wordt het door darmbacteriën gefermenteerd, wat leidt tot gasvorming, een opgeblazen gevoel, buikkrampen en diarree.

De mate van klachten hangt sterk af van hoeveel melk iemand drinkt. Veel mensen met lactose-intolerantie kunnen kleine hoeveelheden melk prima verdragen. Gefermenteerde zuivelproducten zoals yoghurt en karnemelk geven doorgaans minder problemen, omdat tijdens het fermentatieproces al een deel van de lactose wordt afgebroken.

Lactose-intolerantie is wereldwijd heel gewoon. In grote delen van Azië, Afrika en Zuid-Amerika heeft het merendeel van de volwassen bevolking een verminderde lactaseproductie. In Noord-Europa komt het minder vaak voor, doordat veel mensen daar genetisch zijn aangepast aan het drinken van melk op volwassen leeftijd.

Het verschil in de kern

Het belangrijkste onderscheid: bij melkallergie reageert het afweersysteem op eiwitten in melk, bij lactose-intolerantie kan het spijsverteringsstelsel de melksuiker niet goed verwerken. Melkallergie kan al bij zeer kleine hoeveelheden optreden en potentieel gevaarlijk zijn, terwijl lactose-intolerantie vooral vervelend is maar niet levensbedreigend. Beide vormen van overgevoeligheid worden in de volksmond soms door elkaar gehaald, maar het zijn wezenlijk verschillende aandoeningen.