Wat betekent PA (pathologie)?
PA staat in de pathologie voor pathologisch-anatomisch onderzoek: microscopisch onderzoek van weefsel en cellen om vast te stellen of er ziekelijke afwijkingen aanwezig zijn.
Wanneer er bij een medische ingreep weefsel wordt afgenomen (denk aan een biopt, een stukje huid of een volledig verwijderd orgaan) gaat dat materiaal naar het pathologisch-anatomisch laboratorium. Daar wordt het onderzocht door een patholoog, een arts die gespecialiseerd is in het beoordelen van weefsels en cellen. De afkorting PA staat in de dagelijkse medische praktijk zowel voor het onderzoek zelf (pathologisch-anatomisch onderzoek) als voor de uitslag ervan (de PA-uitslag).
Hoe het onderzoek werkt
Het proces begint met het zorgvuldig bekijken en beschrijven van het weefsel met het blote oog. Dit heet de macroscopische beoordeling: de patholoog let op grootte, vorm, kleur en eventuele zichtbare afwijkingen van het materiaal. Vervolgens worden er dunne plakjes weefsel gesneden (soms maar enkele micrometers dik) die op glasplaatjes worden gelegd en gekleurd. Een veelgebruikte kleuringstechniek is de hematoxyline-eosine (H&E) kleuring, waarmee verschillende celtypen en structuren goed zichtbaar worden onder de microscoop.
Onder de microscoop beoordeelt de patholoog de opbouw van het weefsel tot op celniveau. Er wordt gekeken naar de vorm en grootte van cellen, hoe ze gerangschikt zijn, of er tekenen van ontsteking zijn en of er cellen aanwezig zijn die er niet thuishoren, zoals kankercellen. Bij verdenking op kanker bepaalt de patholoog ook het type tumor, hoe agressief die eruitziet (de gradering) en of het tumorweefsel tot aan de snijranden reikt.
Waar PA-onderzoek voor wordt ingezet
PA-onderzoek speelt een sleutelrol bij het stellen of bevestigen van diagnoses. Het wordt onder meer gebruikt om:
- vast te stellen of een gezwel goed- of kwaadaardig is;
- het type en de graad van een tumor te bepalen, bijvoorbeeld via het Gleason-scoresysteem bij prostaatkanker;
- te controleren of tumorweefsel volledig is verwijderd na een operatie;
- specifieke kenmerken van tumorcellen te onderzoeken, zoals de aanwezigheid van bepaalde eiwitten (biomarkers) die van belang zijn voor verdere besluitvorming;
- ontstekingen, infecties of andere weefselafwijkingen te herkennen.
Naast de klassieke microscopie worden tegenwoordig ook geavanceerde technieken ingezet. Zo kan immunohistochemie specifieke eiwitten in het weefsel aankleuren en worden steeds vaker digitale beeldanalyse en kunstmatige intelligentie gebruikt om patronen in weefselcoupes te herkennen. Hele weefselcoupes worden dan gedigitaliseerd tot zogenaamde whole slide images, die door getrainde algoritmes kunnen worden geanalyseerd als aanvulling op het oordeel van de patholoog.
De PA-uitslag is vaak bepalend voor het verdere medische beleid. Het is daarmee een van de meest fundamentele onderzoeken in de geneeskunde, een stille maar onmisbare schakel tussen wat de arts vermoedt en wat er werkelijk in het weefsel gaande is.
Bronnen:
- Epstein, J. I., Amin, M. B., Fine, S. W., Algaba, F., Aron, M., Baydar, D. E., Beltran, A. L., Brimo, F., Cheville, J. C., Colecchia, M., Comperat, E., da, C. I., Delprado, W., DeMarzo, A. M., Giannico, G. A., Gordetsky, J. B., Guo, C. C., Hansel, D. E., Hirsch, M. S., ... Trpkov, K. (2021). The 2019 Genitourinary Pathology Society (GUPS) White Paper on Contemporary Grading of Prostate Cancer. Archives of pathology & laboratory medicine, 145(4), 461-493.
- Bartley, A. N., Washington, M. K., Ventura, C. B., Ismaila, N., Colasacco, C., Benson, A. 3., Carrato, A., Gulley, M. L., Jain, D., Kakar, S., Mackay, H. J., Streutker, C., Tang, L., Troxell, M., & Ajani, J. A. (2016). HER2 Testing and Clinical Decision Making in Gastroesophageal Adenocarcinoma: Guideline From the College of American Pathologists, American Society for Clinical Pathology, and American Society of Clinical Oncology. Archives of pathology & laboratory medicine, 140(12), 1345-1363.
- Unger, M., & Kather, J. (2024). Deep learning in cancer genomics and histopathology. Genome Medicine.
- Naylor, P., Laé, M., Reyal, F., & Walter, T. (2019). Segmentation of Nuclei in Histopathology Images by Deep Regression of the Distance Map. IEEE Transactions on Medical Imaging.
- Hecht, J. L., Baergen, R., Ernst, L. M., Katzman, P. J., Jacques, S. M., Jauniaux, E., Khong, T. Y., Metlay, L. A., Poder, L., Qureshi, F., Rabban, J. 3., Roberts, D. J., Shainker, S., & Heller, D. S. (2020). Classification and reporting guidelines for the pathology diagnosis of placenta accreta spectrum (PAS) disorders: recommendations from an expert panel. Modern pathology : an official journal of the United States and Canadian Academy of Pathology, Inc, 33(12), 2382-2396.
- Woordenboek kanker - kanker.nl
Gerelateerde termen
Laatst geüpdatet: 14 februari 2026
Dit medisch woordenboek en deze begrippenlijst voeding & gezondheid zijn met zorg samengesteld als naslagwerk en kennisbank. De informatie in dit lexicon is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch, diëtetisch of voedingskundig advies. Mocht er onverhoopt een fout of onvolledigheid in deze verklarende woordenlijst staan, dan vernemen wij dat graag via info@ahealthylife.nl.
