Wat betekent PFAS? | Voedingscentrum
PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) is een verzamelnaam voor duizenden door de mens gemaakte chemische stoffen die water, vet en vuil afstoten en nauwelijks afbreken in het milieu en het lichaam.
De afkorting PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen. Het gaat om een grote groep van duizenden synthetische chemische verbindingen die allemaal één ding gemeen hebben: ze bevatten ketens van koolstofatomen waaraan fluoratomen zijn gekoppeld. Die koolstof-fluorbinding is buitengewoon sterk, waardoor PFAS uitzonderlijk stabiel zijn. Ze breken niet of nauwelijks af, niet in de natuur en niet in het menselijk lichaam. Dat levert ze de bijnaam forever chemicals op.
Waar komen ze voor?
PFAS worden al sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw op grote schaal geproduceerd. Wereldwijd gaat het om meer dan een megaton per jaar. Dankzij hun water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen zitten ze in uiteenlopende producten: antiaanbaklagen op pannen, waterafstotende regenkleding, voedselverpakkingen, blusschuim, cosmetica en zelfs bepaalde bestrijdingsmiddelen. Bekende individuele stoffen uit de PFAS-familie zijn PFOA (perfluoroctaanzuur) en PFOS (perfluoroctaansulfonaat). Ook de stoffen die vrijkomen bij de zogenoemde GenX-techniek (waarmee onder meer teflon wordt gemaakt) vallen onder PFAS.
Hoe komen ze in het lichaam?
Door hun wijdverbreide gebruik en hun hardnekkigheid komen PFAS overal in het milieu terecht: in bodem, oppervlaktewater, grondwater en uiteindelijk in voedsel en drinkwater. Mensen krijgen PFAS vooral binnen via voeding en in mindere mate via drinkwater, huisstof en lucht. Eenmaal in het lichaam hopen ze zich op, vooral in het bloed en de lever. De halfwaardetijd (de tijd die het lichaam nodig heeft om de helft van een stof kwijt te raken) verschilt per PFAS-verbinding, maar loopt voor de meest bestudeerde varianten op tot meerdere jaren. Dat betekent dat zelfs kleine, herhaalde blootstellingen na verloop van tijd tot meetbare concentraties in het lichaam leiden.
Mogelijke gezondheidseffecten
Er is groeiend wetenschappelijk bewijs dat langdurige blootstelling aan PFAS samenhangt met uiteenlopende gezondheidseffecten. Onderzoek laat verbanden zien met verstoringen van de schildklierfunctie, waarbij zowel klassieke als nieuwere PFAS-verbindingen in verband worden gebracht met veranderingen in schildklierhormonen (TSH, T3, T4). Ook leverbelasting is een terugkerend thema: epidemiologische en dierexperimentele studies wijzen op een verband tussen PFAS-blootstelling en markers van leverschade, zoals verhoogde leverenzymen en leververvetting.
Bij vrouwen is er specifieke aandacht voor de invloed op het hormoonstelsel. PFAS worden in verband gebracht met verstoringen van het voortplantingssysteem en zwangerschapsgerelateerde aandoeningen. Vrouwen en mannen blijken bovendien te verschillen in de manier waarop ze PFAS opnemen en uitscheiden, wat leidt tot verschillende gezondheidsuitkomsten. Het verband tussen PFAS en borstkanker is onderzocht, maar de resultaten zijn tot nu toe niet eenduidig, meta-analyses vinden geen statistisch significant verband.
Belangrijk om te weten: veel van deze verbanden zijn gebaseerd op observationeel onderzoek. Dat wil zeggen dat er een samenhang is gevonden, maar dat oorzaak en gevolg niet altijd met zekerheid zijn vastgesteld. Het onderzoek naar PFAS en gezondheid is nog volop in ontwikkeling.
Bronnen:
- Evich, M. G., Davis, M. J. B., McCord, J. P., Acrey, B., Awkerman, J. A., Knappe, D., Lindstrom, A., Speth, T., Tebes-Stevens, C., Strynar, M., Wang, Z., Weber, E. J., Henderson, W. M., & Washington, J. (2022). Per- and polyfluoroalkyl substances in the environment. Science.
- Du, X., Wu, Y., Tao, G., Xu, J., Du, Z., Wu, M., Gu, T., Xiong, J., Xiao, S., Wei, X., Ruan, Y., Xiao, P., Zhang, L., & Zheng, W. (2024). Association between PFAS exposure and thyroid health: A systematic review and meta-analysis for adolescents, pregnant women, adults and toxicological evidence. The Science of the total environment, 953, 175958.
- Costello, E., Rock, S., Stratakis, N., Eckel, S. P., Walker, D. I., Valvi, D., Cserbik, D., Jenkins, T., Xanthakos, S. A., Kohli, R., Sisley, S., Vasiliou, V., La, M. M., Rosen, H., Conti, D. V., McConnell, R., & Chatzi, L. (2022). Exposure to per- and Polyfluoroalkyl Substances and Markers of Liver Injury: A Systematic Review and Meta-Analysis. Environmental health perspectives, 130(4), 46001.
- Li, X., Hou, M., Zhang, F., Ji, Z., Cai, Y., & Shi, Y. (2025). Per- and Polyfluoroalkyl Substances and Female Health Concern: Gender-based Accumulation Differences, Adverse Outcomes, and Mechanisms. Environmental Science and Technology.
- Rosato, I., Bonato, T., Fletcher, T., Batzella, E., & Canova, C. (2024). Estimation of per- and polyfluoroalkyl substances (PFAS) half-lives in human studies: a systematic review and meta-analysis. Environmental research, 242, 117743.
- Jia, C., Li, Y., Cao, Y., Zhou, Z., Liu, Y., Guo, Y., Liu, W., & Yang, L. (2024). Association between perfluoroalkyl substances and breast cancer on the National Health and Nutrition Examination Survey Database and meta-analysis. Journal of hazardous materials, 477, 135219.
- PFAS | Voedingscentrum - voedingscentrum.nl
- Poly- en perfluoralkylstoffen - Wikipedia - nl.wikipedia.org
Gerelateerde termen
Laatst geüpdatet: 14 februari 2026
Dit medisch woordenboek en deze begrippenlijst voeding & gezondheid zijn met zorg samengesteld als naslagwerk en kennisbank. De informatie in dit lexicon is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch, diëtetisch of voedingskundig advies. Mocht er onverhoopt een fout of onvolledigheid in deze verklarende woordenlijst staan, dan vernemen wij dat graag via info@ahealthylife.nl.
