Wat is de placenta?

Tijdens een zwangerschap ontwikkelt zich in de baarmoeder een tijdelijk maar bijzonder orgaan: de placenta, in het Nederlands ook wel moederkoek genoemd. Dit orgaan ontstaat in de tweede week na de bevruchting en groeit mee met de baby tot aan de geboorte. De placenta hecht zich aan de binnenwand van de baarmoeder, meestal aan de bovenkant of zijkant en is via de navelstreng verbonden met het kind.

Wat doet de placenta?

De placenta vervult een hele reeks functies die het groeiende kind in leven houden. Ze transporteert zuurstof en voedingsstoffen vanuit het bloed van de moeder naar de foetus en voert tegelijkertijd kooldioxide en andere afvalstoffen af in de omgekeerde richting. Daarbij komen het bloed van moeder en kind niet rechtstreeks met elkaar in contact, de uitwisseling verloopt via een dun membraan in de placenta. Naast dit transportwerk produceert de placenta ook hormonen die belangrijk zijn voor het in stand houden van de zwangerschap en de voorbereiding van de borstklieren op de melkproductie.

Opbouw en celtypen

De placenta is opgebouwd uit verschillende celtypen, waarvan de trofoblasten de meest kenmerkende zijn. Er worden drie hoofdtypen onderscheiden: cytotrofoblasten, syncytiotrofoblasten en extravilleuze trofoblasten. Samen zijn zij verantwoordelijk voor de belangrijkste uitwisselingsprocessen en aanpassingen van de placenta. Zo zorgen de extravilleuze trofoblasten ervoor dat ze de spiraalarteriën in de baarmoederwand binnendringen en verwijden, waardoor de bloedtoevoer naar de placenta toeneemt naarmate de zwangerschap vordert. Aan het einde van het eerste trimester stijgen de bloedstroom en zuurstofvoorziening in de placenta aanzienlijk, wat de groei van de foetus ondersteunt.

Positie in de baarmoeder

In het begin van de zwangerschap zit de placenta vaak nog laag in de baarmoeder. Naarmate de baarmoeder groeit, verschuift de placenta doorgaans naar boven, zodat ze tegen het derde trimester hoog genoeg zit om de baarmoedermond vrij te laten voor de bevalling. Soms gebeurt dat niet en blijft de placenta de baarmoedermond gedeeltelijk of volledig bedekken, een situatie die bekendstaat als placenta praevia. Dit komt voor bij ongeveer 1 op de 200 zwangerschappen en kan zich uiten in helder rood bloedverlies, meestal zonder pijn, na de twintigste week.

Een dynamisch orgaan

Wat de placenta bijzonder maakt, is dat ze geen statisch orgaan is. Ze past zich voortdurend aan de veranderende behoeften van de foetus en de beschikbare middelen van de moeder aan. Als de placenta niet goed functioneert, kan dat gevolgen hebben voor de groei van het kind en de gezondheid van de moeder. Verstoringen in de bloedvatvorming en trofoblastinvasie worden bijvoorbeeld in verband gebracht met pre-eclampsie, een ernstige zwangerschapscomplicatie waarbij de moeder een te hoge bloeddruk ontwikkelt. Na de geboorte van de baby wordt de placenta als nageboorte uitgedreven, haar taak zit er dan op.