Wat betekent PPI?

PPI staat voor protonpompremmer (in het Engels: proton pump inhibitor). Het gaat om een groep medicijnen die de productie van maagzuur fors terugdringen. Bekende voorbeelden zijn omeprazol, pantoprazol, esomeprazol, lansoprazol en dexlansoprazol. Ze behoren wereldwijd tot de meest voorgeschreven geneesmiddelen en zijn in sommige landen ook zonder recept verkrijgbaar.

Hoe een PPI werkt

In de wand van je maag zitten zogenaamde pariëtale cellen. Die bevatten een enzym, het H⁺/K⁺-ATPase, ook wel de protonpomp genoemd, dat waterstofionen de maag in pompt. Die waterstofionen vormen samen met chloride het maagzuur. Een PPI bindt zich onomkeerbaar aan dit enzym en schakelt het uit. Daardoor daalt de zuurproductie sterk. Pas wanneer je lichaam nieuwe protonpompen aanmaakt via het normale vernieuwingsproces van cellen, komt de zuuraanmaak geleidelijk weer op gang.

Wanneer worden PPI’s ingezet

PPI’s worden voorgeschreven bij aandoeningen die samenhangen met een teveel aan maagzuur of schade door maagzuur. Denk aan een maagzweer, een zweer in de twaalfvingerige darm, refluxziekte (ook wel GERD genoemd), slokdarmontsteking en het zeldzame Zollinger-Ellison-syndroom. Ze worden ook gebruikt om maagschade te voorkomen bij mensen die langdurig ontstekingsremmers (NSAID’s) slikken en ze spelen een rol bij de bestrijding van de maagbacterie Helicobacter pylori.

Langdurig gebruik en mogelijke keerzijden

Bij kortdurend gebruik worden PPI’s over het algemeen goed verdragen. Bij langdurig gebruik (en dat komt veel voor) is het beeld genuanceerder. Uit diverse observationele studies komen signalen dat chronisch PPI-gebruik samenhangt met een verhoogd risico op bepaalde darmbacterie-infecties, waaronder Clostridioides difficile. Onderzoek laat ook zien dat PPI’s de samenstelling van de darmmicrobiota merkbaar veranderen: de bacteriële diversiteit verschuift, wat de gevoeligheid voor darminfecties kan vergroten.

Daarnaast is er wetenschappelijke discussie over een mogelijk verband met verminderde botdichtheid, een licht verhoogd risico op maagkanker en een verminderde opname van bepaalde voedingsstoffen zoals magnesium en vitamine B12. Belangrijk om te weten: veel van deze verbanden komen uit observationeel onderzoek, wat betekent dat een oorzakelijk verband niet altijd vaststaat. Een grote gerandomiseerde studie met ruim 17.000 deelnemers vond bij driejarig PPI-gebruik geen duidelijke toename van de meeste gevreesde bijwerkingen, wat het beeld nuanceert.

Wat wel breed wordt erkend, is dat PPI’s vaker en langer worden voorgeschreven dan strikt nodig is. Dat draagt bij aan onnodige medicijnbelasting, zeker bij mensen die meerdere geneesmiddelen gebruiken.

Goed om te weten

PPI’s werken het best wanneer ze vóór een maaltijd worden ingenomen, omdat de protonpompen dan het actiefst zijn. Ze vallen onder de bredere categorie maagzuurremmers, maar zijn krachtiger dan de oudere H2-receptorantagonisten (zoals ranitidine), die het zuur via een ander mechanisme remmen. Sinds de introductie van omeprazol eind jaren tachtig zijn PPI’s uitgegroeid tot een van de meest gebruikte medicijngroepen ter wereld.