Wat is preventie?

Wanneer we het in de gezondheidszorg over preventie hebben, bedoelen we alle stappen die genomen worden om te voorkomen dat iemand ziek wordt of dat een bestaand gezondheidsprobleem verergert. Het gaat dus niet om genezen, maar om vóór zijn. Denk aan vaccinaties, maar ook aan gezonde voeding, voldoende beweging en het vermijden van schadelijke stoffen. In de kern draait preventie om het verkleinen van de kans dat een ziekte zich ontwikkelt.

Drie niveaus

In de geneeskunde wordt preventie vaak ingedeeld in drie niveaus. Primaire preventie richt zich op mensen die (nog) gezond zijn: het doel is te voorkomen dat een ziekte überhaupt ontstaat. Vaccinatie tegen infectieziekten is daar een klassiek voorbeeld van, zo worden bijvoorbeeld pneumokokkenvaccinaties ingezet om longontsteking en hersenvliesontsteking bij jonge kinderen en ouderen te voorkomen. Ook een gevarieerd voedingspatroon en regelmatige lichaamsbeweging vallen hieronder.

Secundaire preventie draait om het zo vroeg mogelijk opsporen van een ziekte, nog voordat iemand er klachten van heeft. Bevolkingsonderzoeken naar bepaalde vormen van kanker zijn hier een goed voorbeeld van. Hoe eerder een aandoening wordt gesignaleerd, hoe groter de kans dat de gevolgen beperkt blijven.

Bij tertiaire preventie is er al sprake van een vastgestelde aandoening. Het doel verschuift dan naar het voorkomen van complicaties of verdere achteruitgang. Dit niveau speelt bijvoorbeeld een rol bij chronische ziekten, waar het belangrijk is dat de situatie niet verslechtert.

Wie heeft er baat bij?

Preventie is relevant voor iedereen, maar sommige groepen verdienen extra aandacht. Jonge kinderen en ouderen zijn bijvoorbeeld kwetsbaarder voor infectieziekten. Mensen met een verminderde afweer lopen een verhoogd risico op bepaalde aandoeningen, zo is aangetoond dat gebruikers van het medicijn eculizumab een sterk verhoogd risico hebben op meningokokkenziekte, wat gerichte preventieve maatregelen noodzakelijk maakt. Ook bij mensen met een verstandelijke beperking blijkt dat preventiestrategieën vaak minder goed ontwikkeld zijn dan bij de algemene bevolking, terwijl de behoefte er niet minder om is.

Bij aandoeningen als dementie wordt steeds meer gekeken naar factoren die het risico op lange termijn beïnvloeden. Wereldwijd leven meer dan 46 miljoen mensen met dementie en dat aantal verdubbelt naar verwachting elke twintig jaar. Dat maakt preventief onderzoek (bijvoorbeeld naar de rol van leefstijl en voeding) bijzonder waardevol.

Preventie is dus geen eenmalige handeling, maar een doorlopend proces dat begint bij bewustwording en zich uitstrekt over het hele leven. Het lichaam heeft van nature een enorm vermogen om zichzelf gezond te houden; preventie ondersteunt dat vermogen door risico’s waar mogelijk weg te nemen of te verkleinen.