Wat is primaire biliaire cholangitis (PBC)?

Bij primaire biliaire cholangitis (afgekort PBC) richt het afweersysteem zich tegen de kleine galgangetjes binnenin de lever. Deze galwegen voeren normaal gesproken gal af naar de dunne darm, waar het helpt bij de vertering van vetten, de opname van bepaalde vitaminen en het afvoeren van afvalstoffen. Doordat het immuunsysteem de galwegen beschadigt, kan gal niet goed wegstromen en hoopt het zich op in de lever. Die galstuwing, in medische termen cholestase, veroorzaakt op den duur ontsteking en littekenvorming van het leverweefsel. In een vergevorderd stadium kan dit uitmonden in levercirrose en uiteindelijk leverfalen.

De aandoening heette vroeger primaire biliaire cirrose, maar die naam is verlaten omdat lang niet iedereen met PBC daadwerkelijk cirrose ontwikkelt. De huidige benaming geeft beter weer wat er in de lever gebeurt: een chronische ontsteking van de galwegen.

Wie krijgt het en hoe ontstaat het?

PBC komt vooral voor bij vrouwen van middelbare leeftijd, al kan het in principe iedereen treffen. De precieze oorzaak is niet volledig opgehelderd, maar onderzoekers gaan ervan uit dat een samenspel van genetische aanleg en omgevingsfactoren het immuunsysteem op het verkeerde spoor zet. Op celniveau is er sprake van een verstoorde immuunregulatie waarbij verschillende typen afweercellen (waaronder bepaalde T-cellen in de lever) een ontstekingsreactie in gang zetten die gericht is tegen de bekleding van de galwegen. Recent onderzoek met geavanceerde technieken zoals single-cell RNA-sequencing heeft laten zien dat specifieke immuuncellen in het leverweefsel een pro-inflammatoire rol spelen bij dit proces. Ook de samenstelling van de darmbacteriën lijkt een rol te spelen: bij mensen met PBC zijn veranderingen in het darmmicrobioom gevonden die mogelijk bijdragen aan de verstoorde immuunrespons.

Herkenning en diagnose

PBC verloopt vaak sluipend. Veel mensen hebben in het begin helemaal geen klachten en worden pas ontdekt bij een routine-bloedonderzoek dat afwijkende leverwaarden laat zien. Wanneer er wél symptomen optreden, zijn de meest voorkomende:

• Hardnekkige jeuk over het hele lichaam, vaak het eerste merkbare signaal
• Aanhoudende vermoeidheid die niet verbetert met rust
• Droge ogen en een droge mond
• Pijn of een ongemakkelijk gevoel rechtsboven in de buik
• Gewrichts- en botklachten

Een kenmerkende laboratoriumbevinding bij PBC is de aanwezigheid van antimitochondriale antistoffen (AMA) in het bloed. Deze antistoffen zijn zeer specifiek voor de aandoening en worden bij het overgrote deel van de patiënten gevonden. In combinatie met verhoogde leverenzymen (met name alkalische fosfatase) is de diagnose meestal zonder leverbiopsie te stellen. Soms wordt aanvullend een echografie gemaakt om andere oorzaken van galwegproblemen uit te sluiten.

PBC is een zeldzame aandoening, maar binnen de groep van auto-immuunleverziekten is het een van de meest voorkomende vormen. Het verloop verschilt sterk van persoon tot persoon: sommige mensen blijven jarenlang stabiel, terwijl de ziekte bij anderen sneller voortschrijdt.