Wat is de prostaat?

De prostaat, ook wel de voorstanderklier genoemd, is een klier die alleen bij mannen voorkomt. Het is een relatief klein orgaan (ongeveer zo groot als een walnoot) dat zich direct onder de blaas bevindt, vóór de endeldarm. De plasbuis (urethra) loopt dwars door de prostaat heen, wat verklaart waarom veranderingen in de prostaat al snel invloed kunnen hebben op het plassen.

Functie

De belangrijkste taak van de prostaat is het aanmaken van een deel van het vocht waarin zaadcellen worden getransporteerd. Dit prostaatvocht maakt een aanzienlijk deel uit van het sperma en bevat stoffen die de zaadcellen beschermen en voeden. De prostaat speelt daarmee een ondersteunende rol in de mannelijke voortplanting. Daarnaast heeft de prostaat een spierfunctie: tijdens de zaadlozing helpt het spierweefsel in de klier om het sperma met kracht naar buiten te stuwen.

Hormoongevoeligheid

De prostaat is een sterk hormoonafhankelijk orgaan. De groei en werking ervan worden aangestuurd door meerdere hormonen, met name androgenen zoals testosteron. Maar ook andere hormonale systemen spelen een rol, waaronder oestrogenen, glucocorticoïden en groeifactoren als insuline en IGF-1. Deze hormonen zijn afkomstig uit verschillende weefsels in het lichaam, van de teelballen en bijnieren tot de lever en het vetweefsel. Die brede hormonale gevoeligheid maakt de prostaat vatbaar voor veranderingen wanneer de hormoonhuishouding verschuift, iets wat van nature gebeurt naarmate een man ouder wordt.

Veelvoorkomende aandoeningen

Met het stijgen van de leeftijd groeit de prostaat vaak geleidelijk. Die groei is op zich normaal, maar kan klachten veroorzaken doordat de groter wordende klier op de plasbuis drukt. Dit heet benigne prostaathyperplasie (BPH), een goedaardige vergroting van de prostaat. Mannen merken dit aan een zwakkere urinestraal, vaker moeten plassen of het gevoel dat de blaas niet helemaal leeg raakt. BPH komt zeer veel voor bij oudere mannen en is geen vorm van kanker.

Daarnaast kan in de prostaat prostaatkanker ontstaan, een van de meest voorkomende vormen van kanker bij mannen. Prostaatkanker komt vooral voor bij mannen boven de vijftig en groeit in veel gevallen langzaam. In een vroeg stadium geeft het vaak geen klachten, waardoor het soms pas bij onderzoek aan het licht komt. Wanneer er wel symptomen optreden, lijken die vaak op de klachten van een goedaardige vergroting: moeite met plassen, een zwakke straal of frequenter toiletbezoek.

Belangrijk om te weten: plasklachten op zich betekenen niet dat je prostaatkanker hebt. Ze worden veel vaker veroorzaakt door de goedaardige groei van de prostaat.