Wat is risico?

In de gezondheidszorg verwijst risico naar de kans dat er iets ongunstigs gebeurt met je gezondheid. Denk aan de kans dat iemand een hartaandoening krijgt, diabetes ontwikkelt of te maken krijgt met complicaties tijdens een zwangerschap. Het gaat altijd om een waarschijnlijkheid, niet om een zekerheid. Dat je een verhoogd risico hebt op iets, betekent dus niet dat je het ook daadwerkelijk krijgt. Het zegt alleen iets over hoe groot de kans is vergeleken met anderen.

Hoe wordt risico bepaald?

In de geneeskunde wordt risico vaak uitgedrukt als de kans dat iemand binnen een bepaalde periode een ziekte of complicatie ontwikkelt. Een huisarts kan bijvoorbeeld inschatten hoe groot jouw kans is om binnen tien jaar een hart- of vaatziekte te krijgen. Dat gebeurt door naar verschillende factoren te kijken die samen het totaalplaatje vormen. Zulke factoren worden risicofactoren genoemd.

Sommige risicofactoren kun je niet veranderen: je leeftijd, geslacht of erfelijke aanleg spelen een rol waar je weinig invloed op hebt. Andere factoren hangen samen met je leefstijl en omgeving. Roken, ongezonde voeding, weinig beweging, langdurige stress en overgewicht zijn bekende voorbeelden van risicofactoren die de kans op allerlei aandoeningen vergroten. Ook bestaande gezondheidsproblemen, zoals diabetes of een hoge bloeddruk, kunnen het risico op andere ziekten verhogen.

Risico in de praktijk

Het begrip risico speelt op veel plekken in de gezondheidszorg een rol. Bij zwangerschap wordt bijvoorbeeld vooraf gekeken naar factoren die de kans op complicaties voor moeder en kind vergroten, denk aan eerder doorgemaakte miskramen, hormonale aandoeningen of het gebruik van bepaalde medicijnen. In de oncologie spreekt men van risico-organen: organen die dicht bij een tumor liggen en daardoor bij bestraling onbedoeld straling kunnen opvangen, met mogelijke schade als gevolg.

Belangrijk om te weten is dat risico altijd over kansen gaat, niet over losse feiten. Een enkele risicofactor maakt je niet per definitie ziek. Het is juist de combinatie van factoren (en hoe lang je eraan blootgesteld bent) die bepaalt hoe groot de kans uiteindelijk is. Daarom kijken artsen en onderzoekers vrijwel altijd naar het totaalbeeld in plaats van naar één losstaand gegeven.

In de veiligheidskunde wordt risico soms iets breder gedefinieerd: daar gaat het om de kans op een ongewenste gebeurtenis vermenigvuldigd met de ernst van de mogelijke gevolgen. In de gezondheidszorg ligt de nadruk vooral op die kans zelf, maar de ernst van de mogelijke uitkomst speelt natuurlijk ook mee in hoe serieus een risico wordt genomen.