Wat is rubella (Duitse mazelen)?

Wanneer mensen het over rubella hebben, bedoelen ze een infectieziekte die wordt veroorzaakt door het rubellavirus. De aandoening wordt ook wel Duitse mazelen of rodehond genoemd. Ondanks de naam heeft rubella weinig te maken met gewone mazelen (morbilli): het gaat om een ander virus, de besmettelijkheid is minder groot en het ziektebeeld is doorgaans veel milder.

Hoe verspreidt het virus zich?

Het rubellavirus verspreidt zich via de lucht, denk aan hoesten, niezen of nauw contact met een besmet persoon. Iemand die rubella heeft, kan het virus al ongeveer een week vóór het verschijnen van de uitslag aan anderen doorgeven, tot zo’n één à twee weken nadat de uitslag is verdwenen. Dat maakt het lastig om verspreiding te voorkomen, omdat je in de vroege fase nog niet weet dat je besmet bent.

Wat merk je ervan?

Bij veel mensen (vooral kinderen) verloopt rubella met weinig of zelfs helemaal geen klachten. Als er wel symptomen optreden, verschijnen die meestal twee tot drie weken na besmetting. Volwassenen hebben vaker last van voorafgaande klachten zoals lichte koorts, hoofdpijn, een loopneus en een algemeen gevoel van malaise.

Het meest kenmerkende verschijnsel is een fijnvlekkige huiduitslag die begint in het gezicht of achter de oren en zich vervolgens uitbreidt naar de nek, romp, armen en benen. Op een lichte huid ziet de uitslag er roze tot rood uit; op een donkere huid kan de uitslag moeilijker zichtbaar zijn, maar voelt de huid vaak ruw of bobbelig aan. Daarnaast zijn gezwollen lymfeklieren in de nek en achter de oren typisch. De uitslag verdwijnt meestal binnen drie dagen, vandaar de Engelse bijnaam three-day measles.

Risico tijdens de zwangerschap

Hoewel rubella voor de meeste mensen onschuldig is, kan het ernstige gevolgen hebben wanneer een zwangere vrouw besmet raakt, vooral in het eerste trimester. Het virus kan via de moeder de ongeboren baby bereiken en het zogenoemde congenitaal rubellasyndroom veroorzaken. Dit kan leiden tot aangeboren afwijkingen aan het hart, de ogen, het gehoor en de hersenen. Juist vanwege dit risico wordt er wereldwijd veel aandacht besteed aan het opbouwen van immuniteit vóór een zwangerschap.

Hoe vaak komt het voor?

In landen met een hoge vaccinatiegraad is rubella tegenwoordig zeldzaam. In gebieden waar minder wordt gevaccineerd, circuleert het virus echter nog steeds. Onderzoek in Iran liet bijvoorbeeld zien dat ongeveer 84% van vrouwen in de vruchtbare leeftijd antistoffen tegen rubella had, wat betekent dat een deel van deze groep nog vatbaar was. In China lag de geschatte seropositiviteit rond de 80%. Vooral baby’s jonger dan één jaar en bepaalde groepen jongvolwassenen blijken relatief vaker vatbaar te zijn, omdat hun afweer nog niet volledig is opgebouwd of omdat de bescherming na verloop van tijd kan afnemen.