Wat is Salmonella?

Wanneer je hoort over voedselvergiftiging, is salmonella een van de namen die het vaakst voorbijkomt. Het gaat om een groep staafvormige, gramnegatieve bacteriën uit de familie Enterobacteriaceae. Binnen het geslacht Salmonella worden twee soorten onderscheiden: Salmonella enterica en Salmonella bongori. Verreweg de meeste infecties bij mensen worden veroorzaakt door Salmonella enterica, waarvan meer dan 2.650 serologische varianten (serotypen) bekend zijn. Bekende varianten zijn onder andere Salmonella Typhimurium en Salmonella Typhi, die laatste is de verwekker van buiktyfus.

Waar komt de bacterie voor?

Salmonellabacteriën leven van nature in de darmen van veel dieren: pluimvee, varkens, runderen, reptielen en amfibieën. Ze worden via de ontlasting uitgescheiden en kunnen zo in de omgeving, in water en op voedsel terechtkomen. Besmetting bij mensen verloopt vrijwel altijd via de mond, meestal door het eten van onvoldoende verhit vlees (vooral kip), rauwe of onvoldoende gekookte eieren, ongepasteuriseerde melk, of rauwe groente en fruit die in contact zijn geweest met besmette dierlijke producten. Ook direct contact met besmette dieren (denk aan huisreptielen zoals leguanen, schildpadden en slangen) is een bekende besmettingsroute.

Wat merk je ervan?

Na besmetting duurt het meestal 8 tot 72 uur voordat klachten optreden, al kan de incubatietijd variëren van 6 uur tot 6 dagen. De infectie speelt zich vooral af in het slijmvlies van de dunne darm en wordt ook wel salmonella-enterocolitis of salmonellose genoemd. Typische verschijnselen zijn:

• Waterige diarree
• Buikkrampen en buikpijn
• Koorts en koude rillingen
• Misselijkheid en braken
• Spierpijn

Bij de meeste gezonde volwassenen verdwijnen de klachten binnen enkele dagen tot een week. Toch kan de infectie soms ernstig verlopen. Vooral jonge kinderen (onder de 5 jaar), ouderen, zwangeren en mensen met een verzwakt immuunsysteem lopen meer risico op uitdroging of op verspreiding van de bacterie buiten de darmen, wat kan leiden tot een bloedbaaninfectie (bacteriëmie).

Hoe vaak en bij wie?

Salmonellose is wereldwijd een van de meest voorkomende vormen van voedselgerelateerde ziekte. Onderzoek in slagerijen in Noord-Kroatië liet zien dat salmonella in bijna 8% van de geteste vleesmonsters werd aangetroffen, met de hoogste percentages in kippenvlees. Ook bij ogenschijnlijk gezonde mensen kan de bacterie aanwezig zijn zonder klachten te veroorzaken, zij zijn dan drager en kunnen de bacterie ongemerkt verspreiden. Mensen die maagzuurremmers gebruiken, recent antibiotica hebben genomen, of een darmziekte zoals de ziekte van Crohn hebben, zijn extra vatbaar voor infectie.

Naast de veelvoorkomende darmbesmetting bestaat er een ernstiger vorm: buiktyfus, veroorzaakt door het serotype Salmonella Typhi. Deze variant verspreidt zich uitsluitend van mens op mens en komt vooral voor in gebieden met beperkte toegang tot schoon drinkwater en goede sanitaire voorzieningen.